อู๊ด ออนไลน์ (พิณอาหรับเสมือนจริง)
อู๊ด (oud) คือเครื่องสายคอสั้นตระกูลลูทของดนตรีอาหรับและตุรกี ตัวกล่องเสียงทรงลูกแพร์ คอไม่มีเฟรต และดีดด้วยปิ๊กยาวที่เรียกว่า risha หน้านี้แสดงอู๊ดแบบที่พบมากที่สุดในปัจจุบัน คือ 11 สาย 6 ชุด ได้แก่สายคู่เสียงเดียวกัน 5 ชุด และสายทุ้มเดี่ยว 1 เส้น แตะตำแหน่งใดก็จะดังทั้งชุดสาย เสียงที่ได้เป็นเสียงอัดของสายไนลอนที่ดีดด้วยนิ้ว ไม่ใช่เสียงอัดของอู๊ดจริง
วิธีใช้
- เลือกการตั้งสายแบบอาหรับหรือแบบตุรกี
- แตะตำแหน่งเพื่อฟังเสียงชุดสายนั้น แถบสีอ่อนก่อนนัตคือสายเปล่า เล่นหลายนิ้วพร้อมกันได้ และลากนิ้วผ่านชุดสายจะเป็นการรูดสายแบบ risha
- ในโหมดสเกล เลือกโน้ตหลักและสเกล แล้วกด ▶︎ เล่นสเกล เพื่อไล่ขึ้นลงหนึ่งช่วงทบเสียง ในโหมดคอร์ด ใช้ปุ่ม ↓ ตีลง และ ↑ ตีขึ้น เพื่อรูดคอร์ด
- บนคอมพิวเตอร์ แต่ละแถวของคีย์บอร์ดคือหนึ่งชุดสาย: 1 2 3… คือชุดที่ 1 ซึ่งแหลมที่สุด Q W E… ชุดที่ 2 A S D… ชุดที่ 3 และ Z X C… ชุดที่ 4 ปุ่มแรกของแต่ละแถวคือสายเปล่า กด ↑ ↓ เพื่อเลื่อนไปเล่นชุดที่ 5 และ 6 และกด Space เพื่อรูดสาย
- ใช้ปุ่มเต็มจอได้ บนมือถือให้หมุนจอเป็นแนวนอนเพื่อเห็นคอยาวขึ้น
วิธีใช้และคำอธิบาย
เพราะคออู๊ดไม่มีเฟรต หน้าจอจึงแสดงเส้นประบอกตำแหน่งพร้อมตัวเลขไว้เป็นแนวทางเท่านั้น แต่ละเส้นห่างกันครึ่งเสียง จึงเล่นได้ครบ 12 โน้ตในหนึ่งช่วงทบเสียง แต่เล่นเสียงหนึ่งในสี่ (ควอเตอร์โทน) ไม่ได้ หน้านี้เปิดมาที่โหมดสเกลโดยแสดงสเกลไมเนอร์บนคอ ส่วนโหมดคอร์ดจะแสดงตำแหน่งของแต่ละคอร์ดและรูดสายให้ฟัง
การตั้งสายแบบอาหรับและแบบตุรกี
จากชุดที่ 6 (สายเดี่ยวที่ทุ้มที่สุด) ถึงชุดที่ 1: แบบอาหรับคือ C2 · F2 A2 D3 G3 C4 และแบบตุรกี (Bolahenk) ในหน้านี้คือ C♯2 · F♯2 B2 E3 A3 D4 ตั้งแต่ชุดสาย A ขึ้นไป แต่ละชุดสูงกว่าชุดข้างเคียงหนึ่งคู่สี่เพอร์เฟกต์ รูปสเกลเดียวกันจึงซ้ำได้ในทุกชุดสาย
มะกอม: แบบไหนเล่นได้ แบบไหนได้แค่ใกล้เคียง
มะกอม (maqam) ที่ประกอบด้วยเสียงเต็มและครึ่งเสียงเท่านั้นเล่นบนคอนี้ได้: Ajam คือสเกลเมเจอร์ Nahawand ใกล้เคียงสเกลไมเนอร์ (ขาขึ้นยกโน้ตตัวที่ 7 ขึ้นครึ่งเสียง) และ Kurd บน D ใช้โน้ตของ G เนเชอรัลไมเนอร์โดยเริ่มที่ D ส่วน Hijaz บน D (D E♭ F♯ G A B♭ C) เล่นได้โดยกดทีละตำแหน่ง แต่จะได้เสียงใกล้เคียงเท่านั้น เพราะนักดนตรีมักปรับระยะเสียงด้วยหู
Bayati, Rast และ Saba มีช่วงเสียงสามในสี่ เช่น E ครึ่งแฟลต หน้านี้เล่นควอเตอร์โทนไม่ได้ มะกอมเหล่านี้จึงได้แค่ใกล้เคียง ด้วยโน้ตครึ่งเสียงที่ใกล้ที่สุด
เพลงสำหรับฝึก
มุวัชชะฮ์ดั้งเดิม Lamma bada yatathanna (لما بدا يتثنى), เพลง Zuruni kull sana marra (زوروني كل سنة مرة) ของซัยยิด ดัรวีช และบทซะมาอี (sama'i) แบบง่าย ซึ่งเป็นฟอร์มดนตรีบรรเลงที่มีหลายท่อน (khana) และท่อนรับที่วนกลับมา (taslim) ตรงไหนที่ทำนองต้องใช้ควอเตอร์โทน ให้เล่นโน้ตที่ใกล้ที่สุดก่อน แล้วค่อยลองกับอู๊ดจริง
เคล็ดลับ
- ดีดสายเปล่าไล่จากทุ้มไปแหลม แล้วพูดชื่อโน้ตออกเสียง: C, F, A, D, G, C
- Kurd บน D: ตั้งโน้ตหลักเป็น G เลือกสเกลเนเชอรัลไมเนอร์ แล้วเริ่มเล่นจาก D
- อยากดูสเกลเดียวกันบนเครื่องดนตรีอื่น ใช้พจนานุกรมสเกล
คำถามที่พบบ่อย
อู๊ดมีเฟรตไหม?
ไม่มี คออู๊ดเรียบ ผู้เล่นหาโน้ตด้วยหู เส้นประในหน้านี้เป็นแค่แนวทาง แต่ละเส้นห่างกันครึ่งเสียง
เล่นควอเตอร์โทนได้ไหม?
ไม่ได้ หน้านี้เล่นได้เฉพาะ 12 โน้ตในหนึ่งช่วงทบเสียง Ajam, Nahawand และ Kurd เล่นได้ตามจริง Hijaz ได้แค่ใกล้เคียง ส่วน Bayati, Rast และ Saba ที่มีช่วงสามในสี่เสียง จะได้โน้ตที่ใกล้ที่สุด
อู๊ดตั้งสายอย่างไร?
แบบอาหรับที่ใช้กันมากคือ C2 · F2 A2 D3 G3 C4 จากชุดทุ้มไปชุดแหลม ส่วนแบบตุรกีในหน้านี้คือ C♯ · F♯ B E A D
เป็นเสียงอู๊ดจริงไหม?
ไม่ใช่ เป็นเสียงอัดของสายไนลอนที่ดีดด้วยนิ้ว ซึ่งจะโหลดเมื่อเริ่มเล่นครั้งแรก (ก่อนหน้านั้นจะได้ยินเสียงสังเคราะห์) ใช้สำหรับหาโน้ต ตำแหน่ง และสเกล ไม่ได้เลียนเสียงอู๊ด