Uzun Sap Bağlama Perde Ölçüleri
Uzun sap bağlamanın tel boyu MEB'in Bağlama Ailesi Perde ve Genel Ayarları modülünde 88 cm'dir. Sapta bir oktavda 17 perde bağlanır: gitardaki 12 kromatik perdeye ek olarak si, do♯, mi, fa♯ ve la koma bemol perdeleri. Hesaplayıcı 880 mm ve Yalçın Tura'nın oranlarıyla açılır: 1. perde üst eşikten 48,9 mm, 7. perde (Re) 220 mm, 17. perde (oktav) 440 mm, 24. perde (ikinci oktavın Re'si) 550 mm uzaklıktadır.
Uzun sap bağlama perde tablosu (88 cm, Yalçın Tura)
Üst eşikten uzaklıklar, Tura'nın oranlarıyla 24 perde; MEB Tablo 1.1 ve pratik yöntem menüden seçilir.
| Perde | Sent | Üst eşikten (mm) | Öncekinden (mm) | Alt eşiğe (mm) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 99,0 | 48,91 | 48,91 | 831,09 |
| 2 | 150,6 | 73,32 | 24,41 | 806,68 |
| 3 | 203,9 | 97,77 | 24,46 | 782,23 |
| 4 | 302,9 | 141,25 | 43,48 | 738,75 |
| 5 | 354,5 | 162,94 | 21,69 | 717,06 |
| 6 | 407,8 | 184,68 | 21,74 | 695,32 |
| 7 | 498,0 | 219,98 | 35,30 | 660,02 |
| 8 | 597,0 | 256,67 | 36,68 | 623,33 |
| 9 | 648,7 | 275,01 | 18,34 | 604,99 |
| 10 | 702,0 | 293,35 | 18,34 | 586,65 |
| 11 | 800,9 | 325,92 | 32,57 | 554,08 |
| 12 | 852,6 | 342,22 | 16,30 | 537,78 |
| 13 | 905,9 | 358,53 | 16,30 | 521,47 |
| 14 | 996,1 | 385,00 | 26,47 | 495,00 |
| 15 | 1095,0 | 412,49 | 27,49 | 467,51 |
| 16 | 1146,7 | 426,24 | 13,75 | 453,76 |
| 17 | 1200,0 | 440,00 | 13,76 | 440,00 |
| 18 | 1299,0 | 464,46 | 24,46 | 415,54 |
| 19 | 1350,6 | 476,66 | 12,20 | 403,34 |
| 20 | 1403,9 | 488,89 | 12,23 | 391,11 |
| 21 | 1502,9 | 510,62 | 21,74 | 369,38 |
| 22 | 1554,5 | 521,47 | 10,85 | 358,53 |
| 23 | 1607,8 | 532,34 | 10,87 | 347,66 |
| 24 | 1698,0 | 549,99 | 17,65 | 330,01 |
MEB/MEGEP, Müzik Aletleri Yapımı: Bağlama Ailesi Perde ve Genel Ayarları (Tablo 1.1, 2.1 ve 3.1)
Nasıl kullanılır
- Uzun sap 880 mm düğmesine dokunun ya da kendi tel boyunuzu mm olarak yazın.
- Perde dizilimi menüsünden Yalçın Tura, MEB Tablo 1.1 ya da MEB pratik yöntemini seçin. Perde sayısını sapınızdaki perde sayısına göre ayarlayın.
- Tabloda sent değerini, üst eşikten ve önceki perdeden uzaklığı okuyun; şablonu %100 ölçekte basıp 100 mm çubuğu ölçün.
- Perdeyi şablondaki çizgiye bağlayın ve basılan notayı akort cihazında kontrol edin.
Yardım ve açıklamalar
Kendi sazınızın tel boyunu girin, dizilimi seçin ve perde tablosunu ya da A4'e basılan gerçek boyutlu şablonu kullanın: yeni sap yapmak, perde bağlarını yenilemek ya da kayan perdeleri yerine koymak için.
Yalçın Tura'nın 17 perdesi
Tura (Türk Musikisinin Mes'eleleri, 1988, s. 159) perdeleri basit oranlarla verir; oran r ise perdenin üst eşiğe uzaklığı d = L × (1 − 1/r)'dir. 88 cm'de 18/17 oranlı 1. perde 880 ÷ 18 = 48,9 mm, 9/8 oranlı 3. perde (si) 97,8 mm, 4/3 oranlı 7. perde (re) 220 mm, 3/2 oranlı 10. perde (mi) 293,3 mm'dedir.
Koma perdeleri 2., 5., 9., 12. ve 16. perdelerdir; örneğin 12/11 oranlı 2. perde (si koma bemol, 150,6 sent) 73,3 mm'dedir. İkinci oktavda oranlar tekrarlanır: 18. perde 464,5 mm, 20. perde 488,9 mm, 24. perde 550 mm. MEB, bağlamanın bütün sapında 17 ile 24 arasında perde olduğunu yazar.
MEB Tablo 1.1 ve pratik yöntem
MEB'in Tablo 1.1'i 88 cm için yalnızca 12 kromatik perdeyi verir: 1. perde 49 mm, 5. perde (Re) 220 mm, 12. perde (La, oktav) 440 mm, 17. perde (Re) 550 mm. Bu dizilimde koma perdesi yoktur ve perdeler kromatik sayılır. Tablodaki 13. perde (1290,9 sent) öteki boy sütunlarındaki değerden yaklaşık 8 sent pes; büyük olasılıkla dizgi hatasıdır, hesaplayıcı tabloyu olduğu gibi gösterir.
Modülün pratik yöntemi kromatik perdeleri eşit tamperamanla yerleştirir ve koma perdesini iki perdenin ortasına bağlar: 2. perde 72,7 mm'ye düşer (Tura'da 73,3 mm). İcracıların bağlamalarında ölçülen koma perdeleri ise bir üstteki eşit tamperamanlı perdenin 33–49 sent altındadır (Adıgüzel Sala ve ark., 2024); ustadan ustaya değiştiği için son ayarı kulakla yapın.
İpuçları
- Perdeyi bağladıktan sonra her perdeyi bağlama akort cihazında sentle kontrol edin; tiz çıkan perdeyi üst eşiğe, pes çıkanı alt eşiğe doğru kaydırın.
- 17. perdede (oktav) basılan ses açık telin tam oktavı değilse alt eşiği kaydırın; oktav ayarı kontrolü tel tel ölçer.
- MEB tel yüksekliğini en tiz perdede 3–3,5 mm olarak verir; perdeleri yeniledikten sonra bunu da ölçün.
- Kısa sap için kısa sap bağlama perde ölçüleri sayfasını kullanın.
Sık sorulan sorular
Uzun sap bağlama kaç perdelidir?
Bir oktavda 17 perde vardır: 12 kromatik ve 5 koma perdesi. MEB'e göre bütün sapta 17 ile 24 arası perde bağlanır; hesaplayıcı 24. perdeye, 88 cm'de üst eşikten 550 mm uzaklıktaki ikinci oktavın Re'sine kadar gider.
Uzun sap bağlama perde ölçüleri nelerdir?
88 cm tel boyunda Tura oranlarıyla üst eşikten: 1. perde 48,9 mm, 2. perde 73,3 mm, 3. perde 97,8 mm, 4. perde 141,2 mm, 5. perde 162,9 mm, 6. perde 184,7 mm, 7. perde 220 mm, 10. perde 293,3 mm ve 17. perde 440 mm.
Bağlama perde hesaplama nasıl yapılır?
Perdenin oranını r alın ve d = L × (1 − 1/r) hesaplayın. Örneğin 4/3 oranlı Re perdesi 88 cm'de 880 × (1 − 3/4) = 220 mm'dir. Eşit tamperamanlı perdelerde d = L − L ÷ 2^(n/12) kullanılır.
Koma perdeleri hangileri?
Alt tel La'ya göre si koma bemol (2.), do♯ koma bemol (5.), mi koma bemol (9.), fa♯ koma bemol (12.) ve la koma bemol (16.). 88 cm'de bunlar üst eşikten 73,3, 162,9, 275, 342,2 ve 426,2 mm'dedir.
Uzun sap bağlamanın tel boyu kaç cm?
MEB modülünde 88 cm'dir. Kendi sazınızda üst eşikten 17. perdeye (oktav) olan mesafeyi ölçüp ikiyle çarpın; alt eşiğe kadar ölçmek yanıltır.