Tanbur Teli Nasıl Takılır
Mızraplı klasik Türk tanburu bugün 7 ya da 8 tellidir: üç çift ve bir bam teli. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Tambur maddesine göre en alttaki çift ve ortadaki çift çeliktir, aradaki 2. çift ile 7. ve 8. teller bronzdur (sarı tel). Özer Özel'in tanbur tekniği tezine göre 8 telli tanburdaki fazladan tel 0,40 mm'lik ince bir teldir. Teller gövdenin kenarındaki, sapın tam karşısındaki delikli tel takozuna bağlanır, göğse basan ardıç eşikten ve çentikli baş eşikten geçer ve burguluktaki burgulara sarılır; iki eşik arasındaki tel boyu genellikle 104 cm'dir.
Tanburun açık telleri (Bolahenk, kaba dügâh)
Bam telinden 1. çifte, La4 = 440 Hz'e göre gerçek sesler.
| Tel | Nota | Hz |
|---|---|---|
| 4 | A1 | 55,00 |
| 3 | A2 | 110,00 |
| 2 | E2 | 82,41 |
| 1 | A2 | 110,00 |
Nasıl kullanılır
- Bir adımı yapın ve kutusunu işaretleyin. Hepsi işaretlenince sayfa akort cihazına iner.
- Akort cihazında 2. çift için kaba dügâh ya da kaba rast düzenini seçin; pes tellerde telefonu çalgıya yakın tutun.
- Baştan başla, bir sonraki tel değişimi için rehberi sıfırlar.
Yardım ve açıklamalar
Rehberdeki adımları işaretleyin; ilerleme cihazınızda saklanır. Sonunda Bolahenk düzeninde akort cihazı var: bam La1 (55 Hz), 3. çift La2 (110 Hz), 2. çift Mi2 (82,41 Hz) ya da Re2 (73,42 Hz), 1. çift La2 (110 Hz).
Çelik mi, bronz mu?
Tanburda tel malzemesi sıradan sıraya değişir: melodi çalınan 1. çift ve 3. çift çelik, 2. çift ve bam bronzdur. Yeni teli eskisinin yerine aynı malzeme ve kalınlıkta takın; bronz teli çelikle değiştirirseniz o sıranın tınısı ve gerginliği değişir. Değiştirmeden önce eski tellerin sırasını ve kalınlığını not edin.
Göğsü ve perdeleri koruyun
Tanburda yegâh La2'dir, yani 110 Hz. Akort cihazında La'yı görüp teli bir oktav tize, 220 Hz'e çekmeye çalışmayın: tel kopar, ince göğüs ve uzun sap fazla yüklenir. TDV'ye göre göğüs 1,5–2 mm kalınlığında bir ladin ya da köknar plakasıdır ve eşiğin altındaki bölümü tellerin basıncıyla çukurlaşır; telleri birer birer değiştirmek bu yükü dengede tutar.
TDV'ye göre bugün sapta yaklaşık altmış naylon perde bağlıdır; perdeler eklenip çıkarılabilir ve biraz kaydırılabilir. Tel değiştirirken perdeleri itmeyin; kaydıysa makam aralıklarına göre kulakla ve sent göstergesiyle yeniden yerleştirin.
İpuçları
- Yeni telleri tanbur akort cihazında Bolahenk'e getirin.
- Bam telinde ekran La2 gösterirse cihaz harmoniği yakalamıştır; oktavı 1. çiftle kulakla karşılaştırın.
- Perdelerin sent sapmasını strobe akort cihazıyla ölçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tambur kaç telli?
Klasik tanbur 7 ya da 8 tellidir: üç çift ve bir bam. TDV'ye göre 19. yüzyıl tanburu yedi telliydi; sekizinci teli yeniden takan ilk tamburî Necdet Yaşar'dır.
Tambur teli nasıl takılır?
Teli gövdenin kenarındaki delikli tel takozuna eskisi gibi takın, ardıç eşikteki ve baş eşikteki yivine oturtun, burgu deliğine sokup sarın ve yavaşça gerin. Telleri birer birer değiştirin ki eşik yerinden kaymasın.
Tanbur akort düzeni nedir?
Bolahenk'te bam La1 (55 Hz), 3. çift La2 (110 Hz), 2. çift Mi2 (82,41 Hz) ya da kaba rast düzeninde Re2 (73,42 Hz), 1. çift La2 (110 Hz).
Tanburun hangi telleri sarı (bronz)?
TDV'ye göre 2. çift ile 7. ve 8. teller bronzdur; 1. ve 3. çiftler çeliktir. 7 telli tanburda 7. tel bam telidir.
Yaylı tambur teli aynı mı?
Hayır. Yaylı tanbur ayrı bir çalgıdır; bu rehber mızraplı klasik tanbur içindir.