Online Ud Akort Cihazı
Ud, perdesiz, armut gövdeli, kısa saplı bir çalgıdır; bugün en yaygın Türk udunda 11 tel 6 sıra halinde dizilir: aynı sese akort edilen beş çift ve tek bir bam teli. Bu online ud akort cihazı telefonunuzun ya da bilgisayarınızın mikrofonundan dinler; çaldığınız notayı, senti ve burguyu hangi yöne çevirmeniz gerektiğini gösterir. Uygulama indirmeniz gerekmez.
Bolahenk ud akordu: teller ve frekanslar
11 telli Türk udu, Bolahenk düzeni; La4 = 440 Hz'de eşit tamperaman frekansları. Yazılış adları bir dörtlü ve bir oktav tiz okunur; cihazdaki hedefler seçtiğiniz La referansını izler.
| Sıra | Perde (yazılış) | Çalan nota | Frekans (Hz) |
|---|---|---|---|
| 6 (bam teli) | Kaba ırak / geveşt (fa♯) | Do♯2 (C♯2) | 69,30 |
| 5 | Kaba buselik (si) | Fa♯2 (F♯2) | 92,50 |
| 4 | Hüseyni aşiran (mi) | Si2 (B2) | 123,47 |
| 3 | Dügâh (la) | Mi3 (E3) | 164,81 |
| 2 | Neva (re) | La3 (A3) | 220,00 |
| 1 | Gerdaniye (sol) | Re4 (D4) | 293,66 |
Nasıl kullanılır
- Mikrofonu aç düğmesine dokunun, izin verin ve telefonu udun kafesine doğru tutun.
- Udunuza ve tel takımınıza uygun düzeni seçin, sonra mızrapla 1. sırayı (gerdaniye, Re4) tek başına çalın.
- Çiftin bir telini parmağınızla susturun, diğerini ibre yeşile dönene kadar akort edin; sonra ikinci teli dalgalanma (vuru) kaybolana kadar birinciye eşitleyin.
- Sıra sıra bam teline inin ve bir tur daha yapın: ahşap burgular kayabilir, yeni naylon teller esner.
Yardım ve açıklamalar
Sayfa Bolahenk düzeniyle açılır: bam telinden 1. sıraya Do♯2 Fa♯2 Si2 Mi3 La3 Re4 (C♯2 F♯2 B2 E3 A3 D4). Listede eski klasik düzen (Mi La Si Mi La Re), beş sıralı geleneksel ud ve bir ses pes Arap akordu (Do Fa La Re Sol Do) da var. Türk udu Arap udundan bir ses tiz akort edilir ve iki düzen de kendi tel takımını ister.
Bolahenk: yazılan Sol, çalan Re
Bolahenk ahenginde udda yazılan nota bir dörtlü ve bir oktav pes çalar. Teller yazılış adlarıyla gerdaniye (sol), neva (re), dügâh (la), hüseyni aşiran (mi), kaba buselik (si) ve kaba ırak ya da geveşt (fa♯) diye sayılır; kromatik akort cihazı ise gerçek sesleri gösterir: Re4, La3, Mi3, Si2, Fa♯2, Do♯2. Yazılan Sol'ü cihazda Sol'e akort etmeye çalışmayın: ud bir dörtlü tizleşir, teller kopabilir ve göğüs zorlanır.
Türk musikisinde sabit bir diyapazon yoktu; geleneksel olarak kanun referans alınır. Bu sayfada Bolahenk'i La4 = 440 Hz'e oturtmak bir akort cihazı kabulüdür; topluluğunuz başka bir seviyedeyse referansı ayarlayın. Arap udunun düzeni Süpürde ahengine, yani Bolahenk'in bir ses pesine denk gelir. Kız ve Mansur gibi daha pes ahenkler udda genellikle teller yeniden akort edilmeden, parmak pozisyonu aktarılarak çalınır.
Bam teli makama göre değişir
Üstteki dört çift (Si2 Mi3 La3 Re4) sabit kalır; 5. ve 6. sıra makama ve hocanın tercihine göre değişir. Bolahenk'te bam teli Do♯2'dir, ama makama göre Re2 (kaba rast) ya da Mi2 (kaba dügâh) da kullanılır. Eski klasik düzende 5. sıra La2 (yazılışta re), bam ise kaba dügâh (Mi2) olur: Mi2 La2 Si2 Mi3 La3 Re4. Beş sıralı geleneksel ud bu düzenin bam telsiz hâlidir: La2 Si2 Mi3 La3 Re4.
Perdesiz sapta makamların koma aralıkları parmakla bulunur; boş teller ise eşit tamperaman notalarına akort edilir. Akort cihazı boş telleri kurar, makam entonasyonunu kulağınız ve hocanız belirler. Bağlama için bağlama akort sayfasını kullanın.
İpuçları
- Arap tel takımı takılı bir Arap udunu Bolahenk'e yükseltmeyin: bir ses tizlik göğse fazla yük bindirir. Türk udunu Arap seviyesine indirmek mümkündür ama teller gevşek kalabilir.
- Bam teli Do♯2 (yaklaşık 69 Hz) telefon mikrofonuna zayıf ulaşabilir; telefona yakın ve kararlı çalın. Cihaz Do♯3 gösterirse harmoniği okuyordur: nota adı doğru, oktav değil.
- Komşu sıralar arasındaki dörtlüleri (Si–Mi, Mi–La, La–Re) kulakla da kontrol edin.
Sık sorulan sorular
Ud nasıl akort edilir?
Düzeni seçin, her seferinde tek tel çalın, ibre yeşile dönene kadar burguyu çevirin ve çiftin ikinci telini birincisine eşitleyin. Gerdaniyeden başlayıp bam teline inin, sonra hepsini bir kez daha kontrol edin.
Türk udunun tel notaları nelerdir?
Bolahenk'te bam telinden 1. sıraya Do♯2 Fa♯2 Si2 Mi3 La3 Re4; frekanslar 69,30 / 92,50 / 123,47 / 164,81 / 220 / 293,66 Hz. Yazılışta bu teller fa♯, si, mi, la, re ve sol olarak okunur.
Arap udu ile Türk udu akordu arasındaki fark nedir?
Türk udu bir ses tiz akort edilir ve 1. sıra Re4'tür; Arap udunun düzenlerinden biri Do Fa La Re Sol Do'dur ve 1. sıra Do4'tür. Sap boyu ve tel takımı da farklıdır; birini diğerinin düzenine zorlamayın.
Udun telleri çeyrek sese mi akort edilir?
Hayır. Boş teller normal notalara akort edilir; makamların koma aralıkları perdesiz sapta parmakla çalınır.