Online Ney Akort ve Ahenk Kontrolü
Ney, iki ucu açık, dokuz boğumlu ve yedi delikli (altısı önde, biri arkada başparmak için) bir kamış flütüdür; Türk neyi başpareyle üflenir. Sesi boyuyla belirlenir, bu yüzden telli çalgılar gibi akort edilmez: neyzenler farklı ahenklerde ney takımları kullanır. Bu sayfa konser sesinde çalışan kromatik bir ses kontrol aracıdır: uzun bir ses üfleyin, duyulan notayı, oktavı ve sent cinsinden sapmayı görün.
Mansur ney ve Dukah nayı için referans sesler
Konser sesi, La4 = 440 Hz. Ney akort edilmez: tablo, doğru yapılmış bir neyin bu pozisyonlarda vermesi gereken sesleri gösterir.
| Ney | Pozisyon | Nota | Hz |
|---|---|---|---|
| Mansur ney | Rast: bütün delikler kapalı | G4 | 392,00 |
| Mansur ney | Dügâh: yalnız en alttaki ön delik açık | A4 | 440,00 |
| Mansur ney, kaba bölge | Rast / Dügâh | G3 / A3 | 196,00 / 220,00 |
| Dukah nayı (Arap) | Bütün delikler kapalı | C4 | 261,63 |
| Dukah nayı (Arap) | İlk ön delik açık | D4 | 293,66 |
| Dukah nayı, üst oktav | Aynı iki pozisyon | C5 / D5 | 523,25 / 587,33 |
Nasıl kullanılır
- Neyi birkaç nefesle ısıtın, mikrofonu açın ve kalibrasyonu La4 = 440 Hz'te bırakın.
- Başparmak deliği dahil bütün delikleri kapatın (Rast) ve orta bölgede, titreşimsiz, uzun ve sabit bir ses üfleyin.
- Yalnızca en alttaki ön deliği (dügâh deliği) açın: okuma bir tam ses yükselmeli. İki sonucu da not edin.
- Tabloyla karşılaştırın. Aynı nota bir oktav yukarıda görünüyorsa fazla üfleyip üst bölgeye geçmişsinizdir; çok yumuşak üflemede kaba bölge bir oktav pes çıkar.
Yardım ve açıklamalar
Türk neyi ahengiyle adlandırılır: TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre ney, 440 Hz'lik La'nın hangi perdeye düştüğüne göre ad alır. Mansur neyde bu perde dügâhtır; yazılı notanın duyulan sese denk geldiği tek ney de odur. Aşağıdaki tablo Mansur ney ile en yaygın Arap nayı olan Dukah'ın referans seslerini verir.
Mansur ve Kız: 440 Hz'lik La nerede?
TDV'de Haydar Sanal'ın verdiği ölçüye göre Mansur neyin dügâh perdesi saniyede 440 titreşimdir. Buna göre orta bölgede Rast (bütün delikler kapalı) Sol4, yani 392 Hz; Dügâh ise La4 okunur. Kaba bölgede aynı sesler Sol3 ve La3'tür. Kız neyde 440 Hz'lik La Rast perdesine düşer: bütün delikler kapalıyken ekranda La görürsünüz, yazılı Sol'ün bir tam ses tizi. Yeni başlayanlar çoğunlukla Mansur ya da Kız neyle başlar.
Bu referansın oktavı yazarlar arasında tartışmalıdır: TDV, Ekrem Karadeniz'in Mansur dügâhı için 880 Hz'i esas aldığını da kaydeder. Sayfa Sanal ve TDV ölçüsünü kullanır. Ahenk tablolarını ve Arap–Türk ney eşleştirme cetvellerini dikkatle kullanın; kaynaklar birbirini tutmaz.
Arap nayı başka bir kuralla adlandırılır
MaqamWorld'e göre Arap nayı, ilk ön delik (ağızdan en uzak olanı) açıkken çıkan notanın adını taşır. En yaygın olanı Dukah (Re) nayıdır: bütün delikler kapalıyken Do4 (261,63 Hz), ilk ön delik açıkken Re4 (293,66 Hz) okunur. Bu ilk delik kuralını Türk neyine uygulamayın.
Arap takımlarında Rast (yaklaşık Do, en uzunu), Dukah (Re), Busalik (Mi), Jiharkah (Fa), Nawa (Sol), Husayni (La) ve Ajam (Si♭) adları yaygındır. Bunların oktavı burada doğrulanmadı ve dükkân etiketleri değişebilir; etikete değil, iki pozisyonun okumasına güvenin. Fars neyi altı deliklidir ve bu adlandırmaya uymaz.
İpuçları
- Ölçerken neyi her zamanki açınız ve dudak kapamanızla tutun. Neyi çevirmek ya da başpareyi daha çok kapatmak sesi yaklaşık bir tam sese kadar kaydırabilir.
- Komalı perdeler için senti bir çalışma referansı olarak kullanın: AEU kuramında Segâh, eşit tamperamanlı Si'nin yaklaşık 13–15 sent pesidir; ama icra makama ve ekole göre değişir, hocanızı ve kayıtları izleyin.
- Kaba bölgedeki hışırtılı ses okumayı oynatabilir. Sessiz bir yerde uzun ve dolgun sesler üfleyin, ibrenin oturmasını bekleyin.
Sık sorulan sorular
Bu sayfayla neyimi akort edebilir miyim?
Hayır. TDV'nin deyişiyle nefesli çalgılarda akort, saz yapılırken yapılır. Sayfa neyinizin gerçekte hangi sesi verdiğini gösterir ve o sesi ortalamak için üflemenizi çalıştırır.
Kız neyim bütün delikler kapalıyken La gösteriyor, bozuk mu?
Hayır. Kız neyde 440 Hz'lik La Rast perdesine düşer; ney yazılandan bir tam ses tiz çalar. Yazı ile sesin örtüştüğü tek ney Mansur'dur.
Mansur ney hangi sesi verir?
Orta bölgede Rast (bütün delikler kapalı) Sol4 = 392 Hz, Dügâh La4 = 440 Hz verir. Kaba bölgede aynı perdeler Sol3 ve La3 okunur.
Ekranda neden bir oktav farklı nota görünüyor?
Fazla üflediğinizde üst bölgeye, çok yumuşak üflediğinizde kaba bölgeye geçersiniz. Ahengi belirlerken önemli olan nota adı ve iki pozisyon arasındaki bir tam seslik aralıktır.