تیونر نی هفت‌بند و تشخیص کوک نی
نی هفت‌بند، نی موسیقی دستگاهی ایران، پنج سوراخ در جلو و یک سوراخ پشت برای شست دارد و به روش دندانی نواخته می‌شود: سر نی میان دندان‌های بالا می‌نشیند و زبان هوا را هدایت می‌کند. نی گوشی ندارد و کوکش هنگام ساختن تعیین می‌شود، پس نوازنده برای هر کوک نی جداگانه‌ای دارد. این صفحه تیونری برای سنجیدن صدای نی است و نت واقعی، اکتاو و سنت را با A4 = 440 Hz نشان میدهد.
کوک‌های نی هفت‌بند: نت دست بسته و نت کوک
صدای واقعی در ثبت بم با A4 = 440 Hz. نت کوک با سوراخ پشت بسته و پنج سوراخ جلو باز شنیده می‌شود و یک پنجم درست بالاتر از دست بسته است؛ با سوراخ 1 باز، صدا یک پرده بالاتر از دست بسته است. طول‌ها تقریبی‌اند و بین سازندگان 1 تا 2 سانتیمتر فرق میکنند. جدول فقط برای نی هفت‌بند با روش دندانی است، نه نای عربی یا نی ترکی.
| کوک (طول تقریبی) | دست بسته (همه سوراخ‌ها بسته) | Hz | نت کوک (سوراخ پشت بسته، جلو باز) | Hz |
|---|---|---|---|---|
| دو کوک بلند (حدود 88 سانتیمتر) | F3 (فا) | 174.61 | C4 (دو) | 261.63 |
| ر کوک (حدود 77 سانتیمتر) | G3 (سل) | 196.00 | D4 (ر) | 293.66 |
| می کوک (حدود 69 تا 70 سانتیمتر) | A3 (لا) | 220.00 | E4 (می) | 329.63 |
| فا کوک (حدود 63 تا 65 سانتیمتر) | B♭3 (سی بمل) | 233.08 | F4 (فا) | 349.23 |
| فا دیز کوک (حدود 59 تا 60 سانتیمتر) | B3 (سی) | 246.94 | F♯4 (فا دیز) | 369.99 |
| سل کوک، نی دیاپازون (حدود 56 تا 58 سانتیمتر) | C4 (دو) | 261.63 | G4 (سل) | 392.00 |
| سل دیز کوک (حدود 51.5 تا 53 سانتیمتر) | C♯4 (دو دیز) | 277.18 | G♯4 (سل دیز) | 415.30 |
| لا کوک (حدود 49 تا 51.5 سانتیمتر) | D4 (ر) | 293.66 | A4 (لا) | 440.00 |
| سی بمل (لا دیز) کوک (حدود 46 تا 48 سانتیمتر) | E♭4 (می بمل) | 311.13 | B♭4 (سی بمل) | 466.16 |
| سی کوک (حدود 42.5 تا 44.5 سانتیمتر) | E4 (می) | 329.63 | B4 (سی) | 493.88 |
| دو کوک کوتاه (حدود 39 تا 41 سانتیمتر) | F4 (فا) | 349.23 | C5 (دو) | 523.25 |
روش استفاده
- روی روشن کردن میکروفون بزنید و لای مرجع را روی 440 Hz بگذارید.
- همه سوراخ‌ها را، با سوراخ پشت، ببندید و در صدای بم نتی آرام و کشیده و بدون ویبراتو بدمید.
- سوراخ پشت را بسته نگه دارید و پنج سوراخ جلو را باز کنید: این نت کوک است و باید یک پنجم درست بالاتر از نت اول باشد.
- با باز کردن فقط سوراخ 1 (پایین‌ترین سوراخ جلو)، صدا یک پرده بالاتر از دست بسته می‌رود. اگر همان نت یک اکتاو بالاتر آمد، به اوج رفته‌اید.
راهنما و توضیحات
کوک نی نتی است که در صدای بم با سوراخ پشت بسته و پنج سوراخ جلو باز شنیده می‌شود. در نت‌نویسی نی، دست بسته (همه سوراخ‌ها بسته) همیشه «دو» نوشته می‌شود و این انگشتگذاری «سل»، پس نت کوک یک پنجم درست بالاتر از دست بسته است. فقط در نی سل کوک، یا نی دیاپازون، نوشته و صدا یکی است: دست بسته C4 و نت کوک G4. در فا کوک همه نت‌ها یک پرده بم‌تر از نوشته صدا می‌دهند.
نی دو، نی دیاپازون و قراردادهای دیگر
برخی آموزشگاه‌ها نی را با نت دست بسته نام می‌برند و نی دیاپازون را «نی دو» می‌نامند، و روش‌های قدیمی، برگرفته از کتاب‌های ویولن، دست بسته را «ر» می‌نوشتند. این صفحه نام‌گذاری رایج بازار را به کار می‌برد. اگر «نی دو» شما با دست بسته صدای C4 میدهد، همان سل کوک است.
در قرارداد رایج، «دو کوک» دو اندازه دارد: بلند، حدود 88 سانتیمتر با دست بسته F3، و کوتاه، حدود 39 تا 41 سانتیمتر با دست بسته F4. همه طول‌ها تقریبی‌اند و بین سازندگان 1 تا 2 سانتیمتر فرق دارند.
فقط نی هفت‌بند، نه نای عربی یا نی ترکی
جدول این صفحه فقط برای نی هفت‌بند است. نای عربی و نی ترکی شش سوراخ جلو دارند، با لب نواخته میشوند و جور دیگری نام می‌گیرند: نای عربی با نت اولین سوراخ باز جلو و نی ترکی با جایی که لای 440 هرتز روی آن می‌افتد. نی انبان هم ساز دیگری است.
نی لبی (دمیدن با لب) حدود نیم پرده زیرتر از روش دندانی صدا میدهد و لب، زبان و فشار هوا صدا را تا یک پرده جابهجا میکنند؛ چند ده سنت اختلاف را نشانه خرابی نی ندانید.
ثبت‌ها و آزمون سل اوج و غیث
نی حدود دو و نیم اکتاو وسعت دارد و با نفس قوی‌تر ثبت عوض می‌شود: بم؛ اوج، یک اکتاو بالاتر؛ غیث، یک اکتاو و یک پنجم بالاتر؛ و پس غیث، دو اکتاو بالاتر از بم.
آزمون استادان هنگام خرید: سل اوج (سوراخ پشت بسته، جلو باز) و سل غیث (دست بسته) باید یکی باشند؛ در نی سل کوک هر دو حدود G5 (783.99 Hz) است. لای اوج (دست باز) و لای غیث (سوراخ 1 باز) هم باید یکی باشند. چند سنت اختلاف عادی است. فرکانس نت‌های دیگر در جدول فرکانس نت‌ها آمده است.
کرن و سری روی تیونر
کرن و سری با نیم‌سوراخ، زاویه نی، لب و زبان ساخته میشوند و منابع اندازه یکسانی برایشان نمی‌دهند: کرن تقریباً 40 تا 70 سنت پایین‌تر از نت طبیعی و سری تقریباً 30 تا 45 سنت بالاتر است. این محدوده تمرین است، نه هدف صفر سنت. «می» با سوراخ 1 و 2 باز در بسیاری از نی‌ها به می کرن نزدیک است؛ کوک را با آن نسنجید.
نکته‌ها
- صدای بم نی نرم و پرهواست: در اتاقی ساکت بدمید و اگر عقربه آرام نمی‌گیرد، حساسیت را روی زیاد بگذارید.
- نی را با زاویه و جای همیشگی میان دندان‌ها بگیرید.
- در تمرین کرن به میانگین (سنت) نگاه کنید؛ نت بعد از کرن یا سری گاهی حدود 20 سنت بم‌تر درمی‌آید.
پرسش‌های متداول
کوک نی چیست و چطور آن را تشخیص دهم؟
نتی است که در صدای بم با سوراخ پشت بسته و پنج سوراخ جلو باز شنیده می‌شود. اگر تیونر با این انگشتگذاری G4 نشان داد، نی شما سل کوک است و اگر F4، فا کوک.
ساز نی چند کوک دارد؟
کوکها بر اساس دوازده نت، از دو تا سی، ساخته میشوند و نی دو کوک هم بلند دارد و هم کوتاه. جدول پایین یازده اندازه را آورده است.
بهترین کوک نی برای شروع کدام است؟
معمولاً سل کوک (نی دیاپازون) یا فا کوک را پیشنهاد میکنند، چون اندازهشان برای هوادهی و انگشتگذاری راحت است.
اندازه نی سل کوک چقدر است؟
حدود 56 تا 58 سانتیمتر، با کمی فرق بین سازندگان. ملاک صداست: دست بسته C4 (261.63 Hz)، سوراخ 1 D4 (293.66 Hz) و نت کوک G4 (392.00 Hz).
چرا نی سل کوک من روی تیونر سل دیز نشان میدهد؟
لب، زبان، زاویه و فشار هوا صدای نی را تا یک پرده جابهجا میکنند. آرام و یکنواخت بدمید و نتیجه را با نواختن استادتان روی همان نی مقایسه کنید.
نی عربی کوک ر همان نی ر کوک ایرانی است؟
نه. نای «ر» عربی شش سوراخ جلو دارد و دست بستهاش C4 است، تقریباً هماندازه سل کوک ایرانی. نی ر کوک ایرانی حدود 77 سانتیمتر است و دست بستهاش G3.