تیونر عود و بربط آنلاین
بربط، یا عود ایرانی، ساز زهی دسته‌کوتاه و بدون پرده موسیقی دستگاهی است و در ایران واژه عود هم برای همین ساز به کار می‌رود. بربط امروزی را ابراهیم قنبری‌مهر بازسازی کرد: کاسه‌ای کوچک‌تر از عود عربی و دسته‌ای بلندتر. معمولاً ده سیم در پنج جفت هم‌صدا دارد و بم‌ترین سیم، که گاهی جفت نیست، نقش واخوان را دارد. کوک ایرانی از جفت اول به پایین دو، سل، ر، لا، سل است؛ از بم به زیر: G2 A2 D3 G3 C4.
نت‌ها و فرکانس سیمهای بربط (کوک ایرانی)
بربط یا عود ایرانی ده‌سیم، از جفت اول (زیرترین) تا جفت پنجم (واخوان). فرکانس‌ها در گام معتدل با A4 = 440 Hz است.
| جفت | نت | فرکانس (Hz) |
|---|---|---|
| جفت 1 | C4 · دو | 261.63 |
| جفت 2 | G3 · سل | 196.00 |
| جفت 3 | D3 · ر | 146.83 |
| جفت 4 | A2 · لا | 110.00 |
| جفت 5 · واخوان | G2 · سل | 98.00 |
روش استفاده
- روی روشن کردن میکروفون بزنید و گوشی را جلوی دهانه صدا (شمسه) بگیرید.
- کوک ساز خود را انتخاب کنید و با مضراب، اول جفت اول (دو C4) را بزنید؛ یکی از دو سیم را با نوک انگشت خفه کنید و دیگری را تا سبز شدن عقربه کوک کنید.
- سیم دوم جفت را با سیم اول هم‌صدا کنید تا ضربان صدا از بین برود، بعد جفت به جفت تا سیم واخوان پایین بروید.
- یک دور دیگر هم بزنید: گوشی‌های چوبی لیز می‌خورند و سیمهای نایلونی نو تا چند روز کش می‌آیند.
راهنما و توضیحات
این تیونر از راه میکروفون گوش میدهد و نت، اکتاو و سنت هر سیم دستباز را نشان میدهد. در فهرست کوک‌ها، سیم پنجم روی فا یا می، کوک ایرانی یک پرده پایین‌تر و کوک رایج عربی با شش جفت (دو فا لا ر سل دو) هم آمده است. چهار جفت زیرتر (لا ر سل دو) در کوک ایرانی و عربی یکیاند؛ تفاوت در سیمهای بم است.
نت سیمهای بربط و تفاوت با عود عربی
از جفت اول تا چهارم، هر جفت یک چهارم پایین‌تر از جفت قبلی است: دو C4، سل G3، ر D3 و لا A2. سیم پنجم یک پرده بم‌تر از جفت چهارم و یک اکتاو بم‌تر از جفت دوم است: سل G2 (98 هرتز). بسته به قطعه و دستگاه، این سیم ممکن است روی فا F2 یا می E2 کوک شود و چهار جفت دیگر تغییر نمی‌کنند. برخی نوازندگان کل ساز را یک پرده پایین‌تر می‌برند (F2 G2 C3 F3 B♭3)؛ این جابه‌جایی اختیاری فقط در گزارش نوازندگان آمده و کوک تثبیت‌شده‌ای نیست.
کوک رایج عربی امروز دو فا لا ر سل دو (C2 F2 A2 D3 G3 C4) است: سیم پنجم روی فا و یک سیم ششم روی دو بم. بربط قنبری‌مهر پنج جفت دارد، اما عود یازده‌سیم یا شش‌جفتی هم در ایران رایج است. برخی استادان یک یا دو سیم «فا زیر» هم کنار سیم دو اضافه می‌کنند. عود ترکی (Bolahenk) حدود یک پرده زیرتر کوک میشود و در این صفحه نیامده است.
نت‌نویسی و ربع‌پرده‌ها
نت عود و بربط در کلید سل یک اکتاو بالاتر از صدای واقعی نوشته میشود: دویی که در خانه سوم حامل نوشته شده (C5) در تیونر C4 دیده میشود، چون تیونر صدای واقعی را نشان میدهد. پس جفت اول را به خاطر نت‌نوشته تا C5 بالا نکشید؛ کشش زیاد سیم را پاره میکند.
کرن و سری با جای انگشت روی دسته بدون پرده ساخته میشوند و هیچ سیم دست‌بازی روی ربعپرده کوک نمی‌شود. A4 = 440 Hz قرارداد تیونر الکترونیکی است و بسیاری از نوازندگان ساز را با خواننده یا گروه کوک می‌کنند؛ در این حالت مرجع A4 را تغییر دهید یا همه سیم‌ها را به یک اندازه جابه‌جا کنید. برای سنتور از تیونر سنتور و برای سه‌تار از تیونر سه‌تار استفاده کنید.
نکته‌ها
- از جفت اول (دو C4) شروع کنید و در تیونر شماره اکتاو را هم ببینید، نه فقط نام نت.
- سیم واخوان G2 (حدود 98 هرتز) ضعیف به میکروفون گوشی می‌رسد: نزدیک شمسه و در جای ساکت بزنید و صبر کنید ضربه مضراب بگذرد.
- با گوش بررسی کنید: سیم پنجم دستباز (G2) باید درست یک اکتاو بم‌تر از جفت دوم (G3) باشد.
پرسش‌های متداول
کوک عود ایرانی چیست؟
از جفت اول تا پنجم: دو C4، سل G3، ر D3، لا A2 و سل G2، با A4 = 440 Hz. سیم پنجم بسته به قطعه ممکن است روی فا F2 یا می E2 باشد.
کوک عود ایرانی با عربی چه فرقی دارد؟
چهار جفت لا ر سل دو یکیاند. کوک رایج عربی سیم پنجم را روی فا F2 میگذارد و یک سیم ششم روی دو C2 دارد، در حالی که بربط ایرانی معمولاً پنج جفت دارد و سیم پنجمش سل G2 است.
چرا تیونر جفت اول را C4 نشان میدهد، در حالی که در نت C5 نوشته شده؟
چون نت عود یک اکتاو بالاتر از صدای واقعی نوشته میشود. تیونر صدای واقعی را نشان میدهد؛ جفت اول را روی C4 کوک کنید.
آیا سیمهای عود روی ربعپرده کوک میشوند؟
نه. سیمهای دستباز روی نتهای معمولی کوک میشوند و کرن و سری با انگشت روی دسته ساخته میشوند. تیونر فقط در کوک سیمهای دستباز کمک میکند.