Kısa Sap Bağlama Akort Cihazı
Kısa sap bağlama, sapı ve tel boyu uzun saptan kısa olan bağlamadır; Türk Standartları Enstitüsü'nün bağlama standardında (TS 13263) kısa sapın tel boyu 61–67 cm'dir. Telleri yine üç gruptur: yere yakın alt teller, ortadaki orta teller ve yüzünüze yakın üst teller. Yedi telli dizilişte altta iki çelik tel ile bir oktav pes bam teli, ortada iki çelik tel, üstte bir çelik tel ile onun bam teli bulunur.
Kısa sap bağlama düzeni: boş tel notaları
Alttan üste çelik tellerin notaları ve frekansları (Hz), eşit tamperaman, La4 = 440 Hz. Alt ve üst gruptaki bam telleri aynı notanın bir oktav pesidir. Do karar TSE TS 13263 değeridir; La ve Si karar ondan 3 ve 1 yarım ses aşağı taşınmıştır.
| Karar | Alt tel | Orta tel | Üst tel |
|---|---|---|---|
| La karar (D-G-A) | D4 · 293,66 | G3 · 196,00 | A3 · 220,00 |
| Si karar (E-A-B) | E4 · 329,63 | A3 · 220,00 | B3 · 246,94 |
| Do karar (F-A♯-C), TSE | F4 · 349,23 | A♯3 · 233,08 | C4 · 261,63 |
Gürer Yücel, F. (2025), Bağlamanın standart ölçüleri, Art Vision 56 (TSE TS 13263 değerleri)
Nasıl kullanılır
- Mikrofonu aç'a dokunun ve Profil menüsünden karar seviyenizi seçin: La karar (D-G-A), Si karar (E-A-B) ya da Do karar (F-A♯-C). Hangisini kullandığınızı bilmiyorsanız hocanızın ya da metodunuzun akordunu kontrol edin.
- Önce alt teli akort edin: gruptaki öbür telleri parmakla susturun, tek teli tezeneyle hafifçe vurun. İbre solda ise teli gerin, sağda ise gevşetin; burguyu yavaş çevirin ve sese hep aşağıdan yaklaşın.
- Sonra orta telleri ve karar sesini veren üst telleri akort edin. Bam tellerinde çelik teldeki notanın bir oktav pesini görmelisiniz: La kararda alt bam Re3, üst bam La2.
- Her grubu birlikte çalıp dalgalanma kalmadığını dinleyin ve bir tur daha kontrol edin: bir teli germek öbürlerini biraz kaydırabilir.
Yardım ve açıklamalar
Kısa sap metotlarının çoğu bağlama düzenini kullanır: alttan üste Re-Sol-La, akort cihazında D-G-A. Sayfa bu düzenin La karar seviyesiyle açılır; menüde Si ve Do karar seviyeleriyle serbest kromatik mod da var. Uzun saplı bir sazınız varsa bozuk, misket ve abdal düzenleri için bağlama akort sayfasını kullanın.
Bağlama düzeni: kısa sapta Re-Sol-La, tablolarda La-Re-Mi
Bağlama düzeninde orta teller alt tellerden bir beşli, üst teller bir dörtlü pestir. Kısa sap metotlarında karar sesi boş üst teldir ve La olarak yazılır; bu yüzden düzen alttan üste Re-Sol-La diye okunur. Kurt (2015) bunu, aşağıdan yukarı Re, Sol ve La seslerine çekilip La karar çalınan düzen diye tarif eder. Alt teli La kabul eden düzen tablolarında aynı aralıklar La-Re-Mi diye yazılır. Ad değişse de tellerin birbirine göre akordu aynıdır.
Akort harfleri seviyeye göre değişir: La karar D-G-A, Si karar E-A-B, Do karar F-A♯-C. Cihazların A♯ dediği nota Si bemoldür (B♭). Nota adlarını Ayarlar bölümünden Do Re Mi ya da C D E yapabilirsiniz.
Do karar TSE'de, La ve Si ondan türetildi
İncelediğimiz kaynaklarda kısa sap için frekans veren tek tablo TSE'nin bağlama standardındadır (TS 13263, 2007; Gürer Yücel, 2025). Do kararda alt tel Fa4 (349,23 Hz), orta tel Si bemol (233,08 Hz), üst tel Do4 (261,63 Hz); bam telleri Fa3 ve Do3. La ve Si karar profilleri bu değerlerin üç ve bir yarım ses aşağı taşınmış hâlidir. La kararda üst tel La3'tür (220 Hz), yani uzun sap bozuk düzen La seviyesindeki karar sesiyle aynı yüksekliktedir.
Profil menüsündeki La, Si ve Do, La denen telin, yani kısa sapta üst telin yüksekliğini gösterir; seviyeyi söyleyenin sesine göre seçin. Re karar (G-C-D) kullananlar da var, ama oktavını veren bir kaynak bulamadığımız için hazır profil yok; serbest modda kontrol edin. Sazı çok tize çekmek sapı zorlar, çok pes akort cızırtı yapar.
Kısa sapta bozuk düzen, perdeler ve oktavlar
Kısa sapı bozuk düzende çalanlar da vardır: orta teller alt tellerden bir beşli, üst teller bir tam ses pes olur. Kısa sapta bu düzenin yüksekliğini veren bir kaynak bulamadığımız için hazır profil yok; serbest kromatik modda önce alt teli hocanızın verdiği notaya getirin, öbür grupları bu aralıklarla kontrol edin.
Akort cihazı yalnızca boş telleri ölçer. Perdelerdeki koma aralıkları eşit tamperamana göre değildir; perdelerin yerini cihaza bakarak değiştirmeyin. Altı telli, bamsız ya da ters telleme yapılmış sazlarda bazı tellerin oktavı farklıdır; doğru notayı başka bir oktavda görmek o zaman hata değildir. Başka bir düzen için kromatik akort cihazını da kullanabilirsiniz.
İpuçları
- La kararda ekranda Re3 görüyorsanız büyük olasılıkla alt grubun bam telini ölçüyorsunuz; alt çelik teller için hedef Re4'tür.
- Çift telleri tek tek akort edin; iki tel birlikte çalınınca okuma dalgalanır. Sonra grubu birlikte çalıp kulakla dinleyin.
- Başka bir sazla çalacaksanız alt telinizi önce kulakla ona uydurun, sonra alt teli çalıp Ayarlar'daki Referansı al'a dokunun; bütün hedefler o sese göre yeniden hesaplanır.
Sık sorulan sorular
Kısa sap bağlama hangi notalara akort edilir?
Bağlama düzeninde, La kararda alttan üste Re-Sol-La: alt teller Re4 (293,66 Hz) ve bam teli Re3, orta teller Sol3 (196 Hz), üst teller La3 (220 Hz) ve bam teli La2. Akort cihazında D-G-A.
Kısa sap bağlama akort harfleri nelerdir?
Alttan üste: La karar D-G-A, Si karar E-A-B, Do karar F-A♯-C (A♯ = Si bemol). Re karar kullananlar sazı G-C-D'ye çeker.
La karar mı, Si karar mı, Do karar mı?
Üçü de aynı düzendir; fark yalnızca yükseklikte. TSE standardı Do kararı verir; notalarda ve metotlarda düzen çoğunlukla La kararla (Re-Sol-La) yazılır. Söyleyenin sesine ve tel takımınıza göre seçin.
Uzun sap ile kısa sap akordu arasındaki fark ne?
Kısa sap çoğunlukla bağlama düzeninde çalınır; La kararda üst teli, uzun sapın bozuk düzen La seviyesindeki alt teliyle aynı yüksekliktedir (La3, 220 Hz). Uzun sap düzenleri için bağlama akort sayfasını kullanın.
Ekranda neden başka bir oktav görünüyor?
Bam telleri, rezonans ve harmonikler okumayı bir oktav kaydırabilir. Öbür telleri susturup yeniden çalın; kararsız bir okumanın peşinden gidip bir teli koca bir oktav germeyin.