محاسبه فاصله پردههای سهتار
پردههای سهتار از روده، ابریشم یا نایلون‌اند و دور دسته بسته می‌شوند، پس جای هر کدام چند میلیمتر جابه‌جاشدنی است. این ماشین‌حساب برای طول سیم 660 میلیمتر، یا طولی که وارد کنید، فاصله هر پرده تا شیطانک، از پرده قبلی و تا خرک را با سنتِ همان پرده نشان می‌دهد، نه با نیم‌پرده‌های مساوی گیتار.
فاصله پردههای سهتار تا شیطانک (mm)
پردهبندی فرهت با طول سیم 660 میلیمتر؛ سنت از صدای دست‌باز.
| پرده | سنت | از شیطانک (mm) | از پرده قبلی (mm) | تا خرک (mm) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 90.0 | 33.43 | 33.43 | 626.57 |
| 2 | 135.0 | 49.51 | 16.08 | 610.49 |
| 3 | 205.0 | 73.70 | 24.19 | 586.30 |
| 4 | 295.0 | 103.40 | 29.70 | 556.60 |
| 5 | 340.0 | 117.68 | 14.28 | 542.32 |
| 6 | 410.0 | 139.17 | 21.49 | 520.83 |
| 7 | 500.0 | 165.56 | 26.38 | 494.44 |
| 8 | 565.0 | 183.78 | 18.22 | 476.22 |
| 9 | 630.0 | 201.33 | 17.55 | 458.67 |
| 10 | 700.0 | 219.50 | 18.18 | 440.50 |
| 11 | 790.0 | 241.82 | 22.31 | 418.18 |
| 12 | 835.0 | 252.55 | 10.73 | 407.45 |
| 13 | 905.0 | 268.69 | 16.15 | 391.31 |
| 14 | 995.0 | 288.52 | 19.82 | 371.48 |
| 15 | 1040.0 | 298.05 | 9.53 | 361.95 |
| 16 | 1110.0 | 312.39 | 14.34 | 347.61 |
| 17 | 1200.0 | 330.00 | 17.61 | 330.00 |
Setar، ویکی‌پدیای انگلیسی (بخش Setting the frets، سهتار 66 سانتی)
روش استفاده
- سهتار 660 میلیمتر از پیش انتخاب شده است. برای ساز دیگر، فاصله شیطانک تا پرده اکتاو را دو برابر کنید و بنویسید.
- در تقسیم فرت‌ها فرهت، کیانی یا سهتار 66 سانتی را انتخاب کنید. ستون سنت فاصله صدای هر پرده از دست‌باز است.
- ماشین‌حساب با 17 پرده فرهت باز میشود و با عوض کردن شیوه، تعداد فرت‌ها خودش تنظیم میشود: کیانی 15 پرده (یک اکتاو) و سهتار 66 سانتی 25 پرده، تا بخشی از اکتاو دوم.
- شابلون را با مقیاس 100 درصد چاپ کنید و پیش از علامت زدن دسته، خط‌کش 100 میلیمتری آن را بسنجید.
راهنما و توضیحات
سه شیوه در فهرست هست: 17 پرده تا اکتاو به روایت هرمز فرهت، 15 نسبت تار میرزاحسینقلی به روایت مجید کیانی، و 25 پرده‌ای که روی یک سهتار 66 سانتی‌متری اندازه گرفته شده است. در هر سه، پرده اکتاو درست وسط سیم، در 330 میلیمتری شیطانک، میافتد.
پردهبندی سهتار با فرت گیتار چه فرقی دارد
در گیتار، هر فرت صدا را یک نیم‌پرده مساوی (100 سنت) بالا می‌برد. در سهتار، بین دو و ر سه پرده هست: ر بمل، ر کرن و ر، که در پردهبندی فرهت در 90، 135 و 205 سنت‌اند. بین فا و سل هم فا سری، سل کرن و سل (565، 630 و 700 سنت) هست، و بین می و فا و بین سی و دو پرده میانی نیست.
فرمول همان فرمول گیتار است، با سنتِ هر پرده: d = L − L ÷ 2^(c/1200). با 660 میلیمتر، ر بمل فرهت در 33.4 میلیمتری شیطانک است، در حالی که فرت اول گیتار با همین طول در 37.0 میلیمتر میافتد؛ ر کرن در 49.5 و ر در 73.7 میلیمتر.
سه شیوه، سه عدد
نسبت‌های کیانی ر بمل و سی ندارند: ر کرن 88/81 (143.5 سنت، 52.5 میلیمتر)، فا سری 243/176 (558.5 سنت، 182.0 میلیمتر) و سل کرن 352/243 (641.5 سنت، 204.4 میلیمتر). در جدول سهتار 66 سانتی ویکی‌پدیای انگلیسی (مقاله Setar)، پردههای 8 و 9 در 190 و 206 میلیمتر (587.8 و 647.7 سنت) بسته شده‌اند، زیرتر از فا سری و سل کرن فرهت.
عددهای فرهت و کیانی از مقاله ایدین صمیمی مفخم (2023، مجله Živá hudba) آمده که کتاب فرهت (1990) را خلاصه و به 5 سنت گرد کرده است. پردهبندی 24 ربع‌پرده‌ای وزیری را نیاورده‌ایم: نظری است و به گفته فرهت با پردههای واقعی ساز نمی‌خواند.
جدول نقطه شروع است، گوش داور آخر
پرده را روی علامت ببندید و با تیونر یا گوش کمی جابه‌جا کنید؛ نوازنده‌ها کرن‌ها را بسته به دستگاه تنظیم می‌کنند. در فرهت، سی بمل و سی کرن فقط 9.5 میلیمتر از هم فاصله دارند. خرک سهتار هم آزاد است: یک میلیمتر خطا در جای آن، اکتاو را حدود 2.6 سنت ناکوک می‌کند.
نکته‌ها
- پیش از باز کردن پردههای کهنه، جای هر کدام را با مداد نرم کنار دسته علامت بزنید تا با جدول مقایسه کنید.
- بعد از تعویض سیم، پرده‌ها را دوباره چک کنید؛ مراحل در آموزش تعویض سیم سهتار آمده است.
- اختلاف چندسنتی هر پرده را با تیونر استروب ببینید و سیم‌ها را با تیونر سهتار کوک کنید.
پرسش‌های متداول
سهتار چند پرده دارد؟
به گفته دانشنامه New Grove، 25 تا 27 پرده و به گفته پرهام ناصح‌پور 22 تا 28. تا اکتاو، فرهت 17 و کیانی 15 پرده دارند؛ سهتار 66 سانتی اندازهگیریشده 17 پرده تا اکتاو و 25 پرده روی هم دارد.
فاصله پردههای سهتار از شیطانک چقدر است؟
با 660 میلیمتر و پردهبندی فرهت: ر بمل 33.4، ر کرن 49.5، ر 73.7، می 139.2، فا 165.6، سل 219.5، لا 268.7، سی 312.4 و اکتاو 330 میلیمتر.
پرده اکتاو سهتار کجا بسته میشود؟
درست وسط طول سیم: در سهتار 66 سانتی، 330 میلیمتر از شیطانک. اگر ساز شما 640 میلیمتر است، اکتاو در 320 میلیمتر میافتد.
ر کرن چند سنت است؟
در فرهت 135 سنت بالای دو، در کیانی 143.5 سنت (88/81) و در سهتار اندازهگیریشده 147.8 سنت: بین نیم‌پرده و یک پرده، نه دقیقاً ربع‌پرده 150 سنتی.
فا سری روی دسته سهتار کجاست؟
با 660 میلیمتر، فا سری فرهت (565 سنت) در 183.8 و فا سری کیانی (558.5 سنت) در 182.0 میلیمتری شیطانک. پرده هشتم سهتار اندازهگیریشده در 190 میلیمتر است، حدود 23 سنت زیرتر از فا سری فرهت.