محاسبه فاصله پردههای تار
این ماشین‌حساب جای هر پرده را تا شیطانک، از پرده قبلی و تا خرک، از روی سنتِ همان پرده حساب میکند. هر سه شیوه از اندازه‌گیری ساز آمده‌اند، نه از نیم‌پرده‌های مساوی گیتار: طرح دسته تار در کتاب آموزش تار و سهتار هنرستان (خالقی، 18 پرده تا اکتاو)، تار داریوش طلایی در عکس کتاب او (2017، 16 پرده) و میانگین هرمز فرهت از دو تار و یک سهتار (17 پرده).
فاصله پردههای تار تا شیطانک (mm)
پردهبندی خالقی (هنرستان) با طول سیم برآوردی 665 میلیمتر؛ سنت از صدای دست‌باز.
| پرده | سنت | از شیطانک (mm) | از پرده قبلی (mm) | تا خرک (mm) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 93.3 | 34.89 | 34.89 | 630.11 |
| 2 | 148.9 | 54.80 | 19.92 | 610.20 |
| 3 | 204.6 | 74.12 | 19.32 | 590.88 |
| 4 | 294.7 | 104.09 | 29.96 | 560.91 |
| 5 | 351.8 | 122.29 | 18.20 | 542.71 |
| 6 | 410.7 | 140.44 | 18.15 | 524.56 |
| 7 | 498.5 | 166.38 | 25.94 | 498.62 |
| 8 | 542.1 | 178.78 | 12.40 | 486.22 |
| 9 | 587.9 | 191.48 | 12.69 | 473.52 |
| 10 | 648.0 | 207.63 | 16.16 | 457.37 |
| 11 | 702.3 | 221.76 | 14.12 | 443.24 |
| 12 | 788.9 | 243.38 | 21.63 | 421.62 |
| 13 | 849.2 | 257.81 | 14.43 | 407.19 |
| 14 | 904.0 | 270.50 | 12.69 | 394.50 |
| 15 | 997.6 | 291.26 | 20.76 | 373.74 |
| 16 | 1053.2 | 303.08 | 11.81 | 361.92 |
| 17 | 1106.5 | 314.05 | 10.97 | 350.95 |
| 18 | 1200.0 | 332.50 | 18.45 | 332.50 |
K. Poorhaydari (2023)، Analytical Approaches to World Music 11/2، جدول 3
روش استفاده
- تار 665 میلیمتر از پیش انتخاب شده است. برای ساز دیگر، فاصله شیطانک تا پرده اکتاو را دو برابر کنید و بنویسید.
- در تقسیم فرت‌ها خالقی، طلایی یا فرهت را انتخاب کنید. ستون سنت فاصله صدای هر پرده از دست‌باز است.
- تعداد فرت‌ها با شیوه عوض می‌شود: 18، 16 یا 17 پرده، فقط تا اکتاو.
- شابلون را با مقیاس 100 درصد چاپ کنید و پیش از علامت زدن دسته، خط‌کش 100 میلیمتری آن را بسنجید.
راهنما و توضیحات
طول سیم 665 میلیمتر برآورد ماست، نه عدد سازنده: تارهایی که اندازه‌شان منتشر شده بین 660 و 670 میلیمتر بوده‌اند. پیش از علامت زدن، طول سیم تار خودتان را بسنجید و به جای آن بنویسید.
چرا جدول در اکتاو تمام می‌شود
تار بسته به سازنده 22 تا 28 پرده دارد (به گفته پرهام ناصحپور). اما در منابعی که پیدا کردیم، سنتِ پردههای اکتاو دوم منتشر نشده است. ک. پورحیدری (2023، مجله Analytical Approaches to World Music، شماره 11/2، جدول 3) پردههای اکتاو اول را از روی تصویر دسته اندازه گرفته و می‌نویسد دسته تار معمولاً تا یک سیزدهم کوچک بالای دست‌باز ادامه دارد (مثلاً از C4 تا A♭5).
تکرار همان الگو در اکتاو دوم حدس ما می‌شد. پس جدول در پرده اکتاو، 332.5 میلیمتر از شیطانک، تمام می‌شود و پردههای بالاتر را با تیونر و گوش ببندید.
سه شیوه روی تار 665 میلیمتری
با سنت‌های خالقی، ر بمل (93.3 سنت) در 34.9 میلیمتری شیطانک است، ر کرن (148.9) در 54.8، ر (204.6) در 74.1، فا سری (542.1) در 178.8 و فا دیز (587.9) در 191.5 میلیمتر. فرت اول گیتار با همین طول در 37.3 میلیمتر می‌افتد؛ ر بمل تار 2.4 میلیمتر به شیطانک نزدیک‌تر است.
در فهرست فرهت ر کرن 135 سنت است و در 49.9 میلیمتر می‌افتد، 4.9 میلیمتر نزدیک‌تر از خالقی؛ فا سری فرهت (565 سنت) در 185.2 میلیمتر است، 6.4 میلیمتر دورتر. تار داریوش طلایی در اکتاو اول ر بمل و فا سری ندارد و پرده اولش ر کرن است، با همان 148.9 سنت خالقی.
طول سیم تار و جای خرک
تار موزه ملی موسیقی دانشگاه داکوتای جنوبی (حدود 1925) 670 میلیمتر طول سیم دارد، تاری قدیمی در فروشگاه Toss Levy هلند 665 و جدول فروشگاه Oriental Instruments 660 میلیمتر، در ستونی بی‌عنوان. 665 وسط همین بازه است. فرق 660 با 670 همه جدول را جابه‌جا میکند: پرده اکتاو از 330 به 335 میلیمتر می‌رود و ر بمل از 34.6 به 35.2.
خرک تار روی پوست آزاد است و با فشار سیم‌ها می‌ماند. یک میلیمتر خطا در جای آن، اکتاو را حدود 2.6 سنت ناکوک میکند.
نکته‌ها
- بعد از تعویض سیم، خرک و پرده‌ها را دوباره چک کنید؛ مراحل در آموزش تعویض سیم تار آمده است.
- کرن‌ها را با تیونر استروب دقیق کنید و سیم‌ها را با تیونر تار کوک کنید. برای سهتار، فاصله پردههای سهتار را ببینید.
پرسش‌های متداول
تار چند پرده دارد؟
بسته به سازنده 22 تا 28 پرده (پرهام ناصحپور). تا اکتاو، دسته کتاب هنرستان 18 پرده دارد، فهرست فرهت 17 و تار داریوش طلایی 16. پردههای بعد از اکتاو در جدولهایی که پیدا کردیم نیامدهاند.
فاصله پردههای تار از شیطانک چقدر است؟
با طول برآوردی 665 میلیمتر و پردهبندی خالقی: ر بمل 34.9، ر 74.1، می بمل 104.1، می 140.4، فا 166.4، سل 221.8، لا 270.5، سی 314.0 و اکتاو 332.5 میلیمتر.
طول سیم تار چقدر است؟
اندازههای منتشرشده 660 تا 670 میلیمتر است و هیچ سازندهای عدد رسمی نداده؛ 665 میلیمتر برآورد ماست. فاصله شیطانک تا پرده اکتاو را دو برابر کنید تا طول سیم ساز خودتان به دست آید.
ر کرن روی دسته تار کجاست؟
روی تار 665 میلیمتری، در پردهبندی خالقی و طلایی 148.9 سنت و 54.8 میلیمتر از شیطانک؛ در فهرست فرهت 135 سنت و 49.9 میلیمتر.
پردهبندی تار با سهتار یکی است؟
شیوه کار یکی است و فهرست 17 پردهای فرهت هم میانگین دو تار و یک سهتار است. فرق در طول سیم و اندازههاست: صفحه سهتار با 660 میلیمتر حساب میکند و این صفحه با 665؛ جدول خالقی هم از دسته تار آمده و پرده فا دیز (587.9 سنت، 191.5 میلیمتر) را دارد که در فهرست فرهت نیست.