Πολίτικη λύρα: κούρδισμα με κουρδιστήρι online
Η πολίτικη λύρα, ο κλασικός κεμεντζές της Πόλης (τουρκικά klasik ή armudî kemençe), είναι μικρό αχλαδόσχημο δοξαρωτό με τρεις χορδές, το όργανο της πολίτικης και της οθωμανικής κλασικής μουσικής. Κουρδίζεται Λα–Ρε–Λα, από τη χαμηλή στην ψηλή: γιεγκιά Λα3 (220 Hz), ραστ Ρε4 (293,66 Hz) και νεβά Λα4 (440 Hz). Είναι το κούρδισμα Bolahenk, το πιο διαδεδομένο για την πολίτικη λύρα. Το κουρδιστήρι ακούει από το μικρόφωνο και δείχνει νότα, οκτάβα και cents· ο ήχος αναλύεται στη συσκευή σου.
Οι χορδές της πολίτικης λύρας (Bolahenk)
Πολίτικη λύρα, Λα–Ρε–Λα από τη χαμηλή χορδή στην ψηλή: συχνότητες ίσου συγκερασμού με Λα4 = 440 Hz. Στην τουρκική γραφή γράφεται Ρε–Σολ–Ρε· οι στόχοι ακολουθούν την αναφορά Λα που διαλέγεις.
| Χορδή | Νότα | Συχνότητα (Hz) | Τουρκική γραφή |
|---|---|---|---|
| Γιεγκιά – Λα μπάσα | A3 (Λα) | 220,00 | Ρε (yegâh) |
| Ραστ – Ρε (μεσαία) | D4 (Ρε) | 293,66 | Σολ (rast) |
| Νεβά – Λα ψηλή | A4 (Λα) | 440,00 | Ρε (nevâ) |
Οργανοποιείο Μακρής — Κουρδίσματα μουσικών οργάνων (πολίτικη λύρα)
Πώς να το χρησιμοποιήσεις
- Πάτα Ενεργοποίηση μικροφώνου και επίτρεψε την πρόσβαση. Το κούρδισμα είναι ήδη Λα–Ρε–Λα με Λα = 440 Hz· αν το σχήμα σου κουρδίζει αλλού, άλλαξε πρώτα το Λα αναφοράς.
- Ξεκίνα από τη νεβά (Λα4): πάτα το κουμπί της για να ακούσεις τη νότα και να κλειδώσεις το κουρδιστήρι σε αυτή, και παίξε την ανοιχτή χορδή μόνη της, με ελαφρύ και ίσιο δοξάρι.
- Γύρνα το κλειδί σιγά σιγά ώσπου η ένδειξη να πάει στο πράσινο. Κάνε το ίδιο με το ραστ (Ρε4) και τελευταία με τη γιεγκιά (Λα3).
- Παίξε μαζί γιεγκιά και ραστ (τετάρτη), μετά ραστ και νεβά (πέμπτη): πρέπει να ακούγονται καθαρά, χωρίς κυμάτισμα. Ξαναέλεγξε μετά από λίγα λεπτά παιξίματος.
Βοήθεια και επεξηγήσεις
Δεν είναι η ποντιακή λύρα: στα ελληνικά ο σκέτος «κεμεντζές» σημαίνει συνήθως τη λύρα του Πόντου, που κουρδίζεται σε τετάρτες. Διαφέρει και από την κρητική λύρα, που κουρδίζεται Σολ–Ρε–Λα σε πέμπτες. Στην πολίτικη λύρα, από τη γιεγκιά στο ραστ έχεις μια καθαρή τετάρτη, από το ραστ στη νεβά μια καθαρή πέμπτη, και οι δύο Λα απέχουν ακριβώς μία οκτάβα.
Λα–Ρε–Λα στο αυτί, Ρε–Σολ–Ρε στην τουρκική γραφή
Στην τουρκική σημειογραφία το ραστ γράφεται Σολ, οπότε το ίδιο κούρδισμα εμφανίζεται ως Ρε–Σολ–Ρε (yegâh, rast, nevâ). Δεν είναι άλλο κούρδισμα: στο Bolahenk η γραμμένη νεβά (Ρε) κουρδίζεται στα 440 Hz και ακούγεται Λα4· έτσι όλες οι νότες ηχούν μία καθαρή τετάρτη χαμηλότερα από τη γραφή. Το κουρδιστήρι δείχνει πάντα το πραγματικό ύψος, γι' αυτό βλέπεις Λα εκεί που η παρτιτούρα γράφει Ρε. Την ίδια λογική ακολουθεί και το κανονάκι σε Bolahenk.
Υπάρχουν και άλλα αχένκ, όπως το Kız ή το Mansur, όπου το ραστ κουρδίζεται σε άλλη νότα και οι τρεις χορδές μετακινούνται μαζί. Αυτά δεν έχουν προφίλ εδώ· έλεγξέ τα με το χρωματικό κουρδιστήρι, κρατώντας την τετάρτη και την πέμπτη. Σύμφωνα με μελέτη του 2009, ο Σωκράτης Σινόπουλος, όταν η βάση δεν του ταιριάζει, προτιμά να πιάσει δεύτερη λύρα κουρδισμένη αλλιώς παρά να ξανακουρδίσει.
Γιεγκιά, ραστ, νεβά: ποια χορδή είναι ποια
Το ραστ είναι η μεσαία χορδή και η μακρύτερη. Οι δύο Λα βρίσκονται στα πλάγια: η γιεγκιά (Λα μπάσα) και η νεβά (Λα ψηλή). Η σειρά από τη χαμηλή στην ψηλή δεν είναι λοιπόν η σειρά που βλέπεις πάνω στο όργανο· ακολούθησε τη χορδή ως το κλειδί της πριν το γυρίσεις.
Η γιεγκιά είναι Λα3, μία οκτάβα κάτω από τη νεβά, όχι το ίδιο Λα· γι' αυτό παίρνει συνήθως τη χορδή Σολ του βιολιού. Κατά την ίδια μελέτη του 2009, στην Ελλάδα, με πρότυπο τον Σινόπουλο, οι γνωστοί λυράρηδες παίζουν με μεταλλικές χορδές.
Οι νότες βγαίνουν όταν τα νύχια του αριστερού χεριού ακουμπούν τη χορδή από το πλάι. Για να μετρήσεις ανοιχτή χορδή, απομάκρυνε εντελώς το νύχι, γιατί και ένα ελαφρύ άγγιγμα αλλάζει την ένδειξη.
Συμβουλές
- Μην κουρδίσεις τη γιεγκιά στο ίδιο Λα με τη νεβά: είναι Λα3, 220 Hz. Κοίτα την οκτάβα στην οθόνη, όχι μόνο το όνομα της νότας.
- Πριν από πρόβα με κανονάκι, ούτι ή πολίτικο λαούτο, ρώτα ποιο Λα χρησιμοποιεί το σχήμα και βάλε αυτό στο Λα αναφοράς.
- Αν η λύρα σου έχει ρυθμιστήρες, κάνε με αυτούς τις μικρές διορθώσεις και κράτα το κλειδί για τις μεγάλες.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς κουρδίζεται η πολίτικη λύρα;
Λα–Ρε–Λα, από τη χαμηλή στην ψηλή: γιεγκιά Λα3 (220 Hz), ραστ Ρε4 (293,66 Hz) και νεβά Λα4 (440 Hz). Είναι το κούρδισμα Bolahenk, με Λα = 440 Hz.
Κουρδίζεται σε τετάρτες, όπως λένε κάποιοι;
Όχι. Από τη γιεγκιά στο ραστ είναι τετάρτη και από το ραστ στη νεβά πέμπτη· οι δύο Λα απέχουν μία οκτάβα. Σε τετάρτες κουρδίζεται η ποντιακή λύρα.
Γιατί η παρτιτούρα γράφει Ρε–Σολ–Ρε;
Είναι η τουρκική γραφή του ίδιου κουρδίσματος, όπου το ραστ γράφεται Σολ. Στο Bolahenk ακούγεται Λα–Ρε–Λα, και αυτό δείχνει το κουρδιστήρι.
Είναι ίδια με τον κεμεντζέ του Πόντου;
Όχι. Η ποντιακή λύρα είναι άλλο όργανο με άλλο κούρδισμα· για αυτήν χρησιμοποίησε το κουρδιστήρι ποντιακής λύρας.
Ποιες χορδές βάζω στην πολίτικη λύρα;
Τα ελληνικά καταστήματα προτείνουν για το Λα–Ρε–Λα μια Λα τσέλου 4/4 για τη νεβά, μια Λα τσέλου 1/4 ή 1/2 για το ραστ και μια Σολ βιολιού για τη γιεγκιά. Όποιες κι αν βάλεις, οι στόχοι μένουν Λα3, Ρε4 και Λα4.
Ποια είναι η 1η χορδή;
Στα καταστήματα η 1η είναι η Λα ψηλή (νεβά), η 2η το Ρε (ραστ) και η 3η η Λα μπάσα (γιεγκιά). Στο κουρδιστήρι τα κουμπιά πάνε από τη χαμηλή στην ψηλή.
Κουρδίζει και τα μικροδιαστήματα του μακάμ;
Όχι. Δίνει στόχους ίσου συγκερασμού για τις ανοιχτές χορδές και δείχνει τα cents κάθε νότας. Τα διαστήματα του μακάμ έρχονται από το αυτί σου, όχι από το κλειδί.