Κούρδισμα σαξοφώνου και πνευστών, νότα-νότα
Κουρδίζεις το σαξόφωνο στο Λα ή στο Σι♭ της μπάντας, το κουρδιστήρι δείχνει μηδέν, κι όμως κάποιες νότες βγαίνουν ψηλά και άλλες χαμηλά. Αυτό είναι φυσιολογικό: κάθε πνευστό έχει τις δικές του τάσεις κουρδίσματος, νότες που από τη φύση τους τραβούν προς τα πάνω ή προς τα κάτω εξαιτίας του σχεδίου του σωλήνα, των τρυπών και του τρόπου που φυσά κάθε μουσικός. Αυτός ο χάρτης δείχνει το κούρδισμα του σαξοφώνου, του κλαρίνου, των χάλκινων και των φλάουτων νότα-νότα: παίζεις την κλίμακα κρατώντας κάθε νότα ένα με δύο δευτερόλεπτα, και κάθε νότα γίνεται μπλε (χαμηλά), πράσινη (κουρδισμένη, ως ±5 cents) ή κόκκινη (ψηλά).
Πώς να το χρησιμοποιήσεις
- Διάλεξε το όργανο (η μεταφορά έρχεται ήδη σωστή) και αν θέλεις να μετρήσεις όλες τις νότες (χρωματική) ή μόνο μια μείζονα ή ελάσσονα κλίμακα. Παίξε λίγα λεπτά πριν για να ζεσταθεί το όργανο.
- Ενεργοποίησε το μικρόφωνο και βάλε το κινητό ή τον υπολογιστή σε ένα με δύο μέτρα, απέναντί σου, μακριά από ανεμιστήρα και μουσική.
- Παίξε κάθε νότα με τον κανονικό σου ήχο, στη δυναμική που παίζεις πιο συχνά, και κράτα τη μέχρι να γεμίσει η μπάρα (περίπου 2 δευτερόλεπτα). Μη διορθώνεις με το στόμα κοιτώντας την οθόνη: ο χάρτης χρειάζεται τη νότα όπως βγαίνει φυσικά.
- Σταμάτα ανάμεσα στις νότες. Η νότα με το διακεκομμένο περίγραμμα είναι η επόμενη που προτείνεται, αλλά μπορείς να παίξεις με όποια σειρά θέλεις· αν ξαναπαίξεις την ίδια νότα, προστίθεται μια μέτρηση και βγαίνει μέσος όρος.
- Διάβασε την περίληψη: οι κόκκινες νότες τείνουν να ανεβαίνουν, οι μπλε να κατεβαίνουν. Πάτα μια νότα στον χάρτη για να δεις τις μετρήσεις της. Η τελευταία συνεδρία κάθε οργάνου μένει αποθηκευμένη στη συσκευή.
Βοήθεια και επεξηγήσεις
Οι νότες εμφανίζονται όπως τις διαβάζεις στην παρτιτούρα (η γραμμένη νότα): στο άλτο σαξόφωνο, το γραμμένο Σολ είναι το Σι♭ που ακούγεται. Κάθε νότα μπορεί να μετρηθεί πολλές φορές για μέσο όρο, και η περίληψη λέει ποιες νότες τείνουν να ανεβαίνουν ή να κατεβαίνουν και αν το επιστόμιο (ή το βαρελάκι, ο σωλήνας κουρδίσματος, η κεφαλή του φλάουτου) πρέπει να βγει προς τα έξω ή να μπει προς τα μέσα. Ο ήχος αναλύεται στη συσκευή σου: τίποτα δεν ηχογραφείται ούτε στέλνεται.
Πώς διαβάζεις τον χάρτη και τι κάνεις με αυτόν
Κοίτα πρώτα τον γενικό μέσο όρο. Αν σχεδόν όλες οι νότες βγαίνουν ψηλά, όλο το όργανο είναι πολύ κοντό: τράβηξε λίγο προς τα έξω το επιστόμιο του σαξοφώνου στον λαιμό, το βαρελάκι του κλαρίνου, την κεφαλή του φλάουτου ή τον κύριο σωλήνα κουρδίσματος στα χάλκινα, και μέτρα ξανά. Αν σχεδόν όλες βγαίνουν χαμηλά, σπρώξε προς τα μέσα. Η συμβουλή εμφανίζεται μόνο όταν τουλάχιστον τρεις στις τέσσερις νότες πηγαίνουν προς την ίδια πλευρά, γιατί το επιστόμιο αλλάζει όλες τις νότες μαζί.
Με τον μέσο όρο κοντά στο μηδέν, μένουν οι νότες που ξεφεύγουν από τις υπόλοιπες· τσέκαρε το Αφαίρεση γενικού μέσου όρου για να βλέπεις μόνο αυτή τη διαφορά. Αυτές διορθώνονται στο παίξιμο: ανοίγοντας ή σφίγγοντας το εμπουσούρ, αλλάζοντας το φωνήεν και τη στήριξη του αέρα, με εναλλακτικές δακτυλοθεσίες ή, στα χάλκινα, με τον σωλήνα του 1ου ή του 3ου πιστονιού. Φαίνεται περισσότερο σε αργή μουσική και σε μεγάλες συγχορδίες.
Συνηθισμένες τάσεις κάθε οικογένειας
Σαξόφωνο: σύμφωνα με την καθηγήτρια Shelley Jagow (Dansr/Vandoren), τα περισσότερα σαξόφωνα έχουν χαμηλό το μεσαίο Ντο♯5 (με όλα τα κλειδιά ανοιχτά) και ψηλά το Ρε5, το Μι♭5 και το Μι5 με το κλειδί οκτάβας, όπως και τις νότες των κλειδιών της παλάμης, από Ρε6 ως Φα6. Κλαρίνο: το Λα3, το Μι5 και το Ντο♯6, που βγαίνουν από την ίδια τρύπα, είναι συνήθως ψηλά (Gregory Dufford, The Instrumentalist), και οι νότες του λαιμού, από Σολ4 ως Σι♭4, τείνουν επίσης να ανεβαίνουν. Φλάουτο: στην τρίτη οκτάβα, από Μι♭6 ως Λα♭6 οι νότες τείνουν να βγαίνουν ψηλά, το Σι6 και το Ντο7 αρκετά ψηλά, ενώ το Ντο♯6 μένει συνήθως χαμηλά (Bradley Garner, The Instrumentalist).
Όμποε: οι χαμηλές νότες τείνουν να μένουν χαμηλά, εκτός αν παιχτούν πολύ πιάνο, ενώ οι νότες της μισής τρύπας και το Ντο♯5, το Ρε5 και το Μι♭5 τείνουν να βγαίνουν ψηλά (Sarah Hamilton, Oboehelp)· στο φαγκότο, οι νότες της μισής τρύπας (Φα♯3, Σολ3 και Λα♭3) επίσης συνήθως ανεβαίνουν. Χάλκινα: οι συνδυασμοί πιστονιών 1-3 και 1-2-3 βγαίνουν ψηλά (το 1-2-3 φτάνει περίπου τα 28 cents, σύμφωνα με το ανοιχτό βιβλίο Brass Techniques and Pedagogy), γι' αυτό η τρομπέτα έχει κινητό σωλήνα στο 3ο πιστόνι για το Ρε4 και το Ντο♯4· οι νότες της 5ης αρμονικής, όπως το ανοιχτό Μι5 της τρομπέτας, βγαίνουν περίπου 14 cents χαμηλά, και η 7η αρμονική, περίπου 31 cents χαμηλά, αποφεύγεται. Στη φλογέρα (recorder), όταν φυσάς πιο δυνατά η νότα ανεβαίνει και όταν φυσάς πιο απαλά κατεβαίνει, οπότε ο χάρτης δείχνει πολλά για τον τρόπο που φυσάς.
Θερμοκρασία, ζέσταμα και τρόπος παιξίματος
Ο αέρας μέσα στο όργανο αλλάζει το κούρδισμα: κάθε βαθμός παραπάνω ανεβάζει τη νότα περίπου 3 cents στα ξύλινα πνευστά, ενώ στα χάλκινα έχουν μετρηθεί 1,2 έως 2,6 cents ανά βαθμό. Γι' αυτό ένα κρύο σαξόφωνο βγαίνει χαμηλά και ανεβαίνει τα πρώτα λεπτά. Παίξε μακριές νότες για περίπου τρία λεπτά πριν μετρήσεις, όπως προτείνει η κλαρινετίστρια Paula Corley, και μέτρα πάντα στον ίδιο χώρο. Μετρά και η δυναμική: το φλάουτο ανεβαίνει όταν παίζεις φόρτε και κατεβαίνει στο πιάνο, ενώ το κλαρίνο κάνει συνήθως το αντίθετο στη χαμηλή περιοχή.
Ο χάρτης αφορά το σύνολο όργανο + μουσικός: το ίδιο φλάουτο δίνει άλλον χάρτη με άλλον άνθρωπο, και το ίδιο σαξόφωνο αλλάζει με άλλο επιστόμιο, καλάμι ή δέστρα. Γι' αυτό δείχνει τις νότες που πρέπει να προσέχεις εσύ. Ξανακάνε τη μέτρηση όταν αλλάξεις εξοπλισμό και σύγκρινε. Αν μια νότα μένει πάνω από 30 cents μακριά ακόμη και με σωστό μέσο όρο, μπορεί να φταίει κάποιο μαξιλαράκι (pad) που χάνει αέρα ή ένα κλειδί ρυθμισμένο ψηλά: δείξε τον χάρτη στον τεχνικό.
Συμβουλές
- Μέτρα με το ίδιο καλάμι και το ίδιο επιστόμιο που χρησιμοποιείς όταν παίζεις· ένα καινούργιο ή μαλακό καλάμι αλλάζει όλο τον χάρτη.
- Παίζε χωρίς βιμπράτο και χωρίς να κοιτάς την οθόνη όσο κρατάς τη νότα· αν διορθώνεις με το στόμα, κρύβεις την τάση που θέλεις να βρεις.
- Πέρνα την κλίμακα δύο ή τρεις φορές: ο μέσος όρος πολλών μετρήσεων ανά νότα είναι πολύ πιο αξιόπιστος.
- Μετά, δούλεψε τις κόκκινες και τις μπλε νότες με το αυτί, με το ισοκράτημα ή με το χρωματικό κουρδιστήρι.
Συχνές ερωτήσεις
Το σαξόφωνό μου είναι ξεκούρδιστο. Τι κάνω;
Πρώτα ζέστανε το σαξόφωνο και κούρδισε μια νότα αναφοράς με το επιστόμιο. Μετά φτιάξε τον χάρτη: αν σχεδόν όλες οι νότες βγαίνουν ψηλά ή χαμηλά, το πρόβλημα είναι η θέση του επιστομίου· αν ξεφεύγουν μόνο κάποιες, είναι τάσεις του οργάνου και του εμπουσούρ σου, που διορθώνονται στο παίξιμο. Νότες πολύ μακριά, πάνω από 30 cents, μπορεί να σημαίνουν διαρροή αέρα: πήγαινέ το στον τεχνικό.
Σε ποια νότα κουρδίζω το σαξόφωνο;
Στις φιλαρμονικές και στις μπάντες, κουρδίζουν στο πραγματικό Σι♭, που είναι το γραμμένο Σολ στο άλτο και στο βαρύτονο σαξόφωνο και το γραμμένο Ντο στο σοπράνο και στο τενόρο. Στις ορχήστρες, αναφορά είναι το πραγματικό Λα (γραμμένο Φα♯ στο άλτο, γραμμένο Σι στο τενόρο). Αφού κουρδίσεις αυτή τη νότα, ο χάρτης δείχνει πώς είναι οι υπόλοιπες.
Γιατί οι νότες εμφανίζονται διαφορετικά από ένα κοινό κουρδιστήρι;
Επειδή ο χάρτης δείχνει τη γραμμένη νότα του οργάνου που διάλεξες. Στο άλτο σαξόφωνο, το γραμμένο Ντο ακούγεται Μι♭· ένα κοινό χρωματικό κουρδιστήρι δείχνει Μι♭. Η γραμμή κάτω από τη μεγάλη νότα δείχνει επίσης τον πραγματικό ήχο και τη συχνότητα.
Πρέπει να παίξω ολόκληρη τη χρωματική κλίμακα;
Όχι. Διάλεξε μια μείζονα ή ελάσσονα κλίμακα για να μετρήσεις μόνο τις νότες της, ή μίκρυνε την έκταση στις Ρυθμίσεις. Η γενική περίληψη εμφανίζεται από τη στιγμή που θα μετρηθούν τέσσερις νότες.
Πόση απόκλιση είναι φυσιολογική;
Ως 5 cents η νότα γίνεται πράσινη και σχεδόν κανείς δεν το καταλαβαίνει. Από 5 ως 15 cents είναι συνηθισμένο σε κάθε πνευστό και διορθώνεται με το στόμα. Πάνω από 20 ή 30 cents, η νότα θέλει εναλλακτική δακτυλοθεσία, σωλήνα κουρδίσματος ή σέρβις.
Στέλνεται ο ήχος κάπου;
Όχι. Η ανίχνευση του τονικού ύψους τρέχει στον browser, στη συσκευή σου· τίποτα δεν ηχογραφείται ούτε στέλνεται. Ο χάρτης αποθηκεύεται μόνο στον browser σου, και αν θέλεις μπορείς να μοιραστείς έναν σύνδεσμο με την περίληψη.