Ισοκράτημα online (drone note)
Ένα ισοκράτημα (drone) είναι μια νότα που δεν σταματά: συνεχίζει να ηχεί όσο παίζεις ή τραγουδάς από πάνω και λειτουργεί σαν χάρακας για το αυτί. Είναι το ίσον της βυζαντινής μουσικής, η tanpura της ινδικής μουσικής, οι μπουρδόνοι της γκάιντας και οι ανοιχτές χορδές του βιολιού όταν ο μουσικός κουρδίζει με πέμπτες. Αυτή η σελίδα παράγει αυτόν τον ήχο στον browser: διαλέγεις τη νότα (από Ντο1 έως Ντο6) και την οκτάβα, πατάς αναπαραγωγή και η αναφορά μένει εκεί, χωρίς διακοπή, όσο χρειάζεσαι. Τίποτα δεν ηχογραφείται ούτε αποστέλλεται· ο ήχος γεννιέται στη συσκευή σου.
Πώς να το χρησιμοποιήσεις
- Πάτα Αναπαραγωγή: το ισοκράτημα μπαίνει με ομαλό ξεκίνημα μισού δευτερολέπτου στη νότα που φαίνεται με μεγάλα γράμματα, με τη συχνότητα σε Hz από κάτω. Πάτα ξανά (ή Esc) για να σταματήσει.
- Διάλεξε τη νότα από τα κουμπιά με τις συνηθισμένες νότες κουρδίσματος (Λα, Ρε, Σολ, Ντο, Μι, Σι♭, Φα), από τους επιλογείς νότας και οκτάβας ή με τα κουμπιά −1 και +1, που μετατοπίζουν κατά ένα ημιτόνιο. Στον υπολογιστή τα βελάκια του πληκτρολογίου κάνουν το ίδιο και το πλήκτρο διαστήματος ξεκινά και σταματά τον ήχο.
- Τσέκαρε πρόσθεσε την πέμπτη για να ακούς τη νότα μαζί με την καθαρή της πέμπτη (λόγος 3:2) και πρόσθεσε την οκτάβα από κάτω για ένα μπάσο στήριγμα. Και τα δύο μαζί θυμίζουν τους μπουρδόνους μιας γκάιντας ή μια tanpura.
- Άλλαξε το ηχόχρωμα ανάλογα με τη χρήση: ημιτονοειδές για κούρδισμα χωρίς παρεμβολές, τρίγωνο για πιο παρόντα ήχο, tanpura για μελέτη ινδικής ή ιρλανδέζικης μουσικής και όργανο για να τραγουδάς από πάνω.
- Ρύθμισε την ένταση και το Λα αναφοράς (440, 442 ή 432 Hz, μεταξύ άλλων) και άφησέ το να παίζει: το χρονόμετρο δείχνει πόση ώρα ηχεί η νότα και η οθόνη μένει αναμμένη όσο παίζει ο ήχος, αν το επιτρέπει ο browser.
Βοήθεια και επεξηγήσεις
Εκτός από την κύρια νότα, μπορείς να προσθέσεις την καθαρή πέμπτη (σαν δύο χορδές βιολιού που παίζουν μαζί) και την οκτάβα από κάτω, ώστε το ισοκράτημα να γίνει πιο γεμάτο για μελέτη τονισμού σε διαστήματα. Τα ηχοχρώματα πάνε από το καθαρό ημιτονοειδές κύμα, που δεν καλύπτει τίποτα, στο tanpura, ένα κύμα πλούσιο σε αρμονικές φιλτραρισμένο ώστε να θυμίζει το ινδικό όργανο, και στο όργανο (organ), με λίγη 2η και 3η αρμονική.
Σε τι χρησιμεύει ένα ισοκράτημα στη μελέτη
Το κούρδισμα με το αυτί είναι σύγκριση: το αυτί αντιλαμβάνεται εύκολα πότε δύο νότες «χτυπάνε» ή πότε σχηματίζουν ένα καθαρό διάστημα, αλλά δυσκολεύεται να κρίνει μια νότα μόνη της. Γι' αυτό το drone χρησιμοποιείται τόσο από βιολιστές, βιολίστες και τσελίστες (κάθε χορδή και κάθε θέση παιγμένη πάνω στο ισοκράτημα δείχνει αμέσως αν είσαι ψηλά ή χαμηλά), από τραγουδιστές που μελετούν κλίμακες και άλματα χωρίς πιάνο και από όποιον δουλεύει διαστήματα: με το ισοκράτημα στο Ντο, το να τραγουδάς Μι, Φα ή Σολ και να νιώθεις το διάστημα να «κάθεται» είναι άμεση εξάσκηση στον φυσικό τονισμό.
Στη βυζαντινή μουσική ο ισοκράτης κρατά τη βάση του ήχου (του τρόπου) και η μελωδία κινείται γύρω της, με διαστήματα που συχνά δεν υπάρχουν στο πιάνο· πάνω σε αυτό το σταθερό έδαφος το αυτί μαθαίνει πού πέφτει κάθε φθόγγος. Στην ινδική κλασική μουσική η tanpura παίζει το Sa (την τονική) και την πέμπτη συνεχώς, και πάνω σε αυτό το φόντο μαθαίνεται ένα raga. Στην ιρλανδέζικη και σκωτσέζικη μουσική, οι μπουρδόνοι της γκάιντας δίνουν το ίδιο αποτέλεσμα, όπως και ο μπουρδόνος της θρακιώτικης γκάιντας στη δική μας παράδοση. Σε όλες τις περιπτώσεις αυτή η σελίδα αντικαθιστά το όργανο του ισοκρατήματος στη μελέτη της καθημερινότητας: διάλεξε την τονική, άνοιξε την πέμπτη και εξασκήσου.
Πώς παράγεται ο ήχος
Η κύρια νότα, η πέμπτη και η οκτάβα είναι ξεχωριστοί ταλαντωτές, που αθροίζονται σε μια γενική ένταση η οποία ανεβαίνει σε 0,5 s όταν ξεκινάς και πέφτει σε 0,5 s όταν σταματάς, ώστε να μην ακούγεται «κλικ». Η πέμπτη είναι καθαρή, 1,5 φορά η συχνότητα της νότας (όχι η συγκερασμένη πέμπτη του πιάνου, που είναι 2 cents χαμηλότερη), γιατί με την καθαρή πέμπτη κουρδίζουν οι χορδές και οι φωνές. Το ηχόχρωμα tanpura είναι ένα πριονωτό κύμα που περνά από χαμηλοπερατό φίλτρο το οποίο ακολουθεί τη νότα· το όργανο προσθέτει στη θεμελιώδη τη 2η και την 3η αρμονική σε μικρότερη ένταση. Όταν αλλάζεις νότα με τον ήχο ανοιχτό, η συχνότητα γλιστράει μέσα σε λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου, χωρίς κοψίματα.
Η συχνότητα που φαίνεται προκύπτει από το Λα αναφοράς που διάλεξες: με Λα4 = 440 Hz, το Λα3 είναι 220 Hz και το Ρε4 293,66 Hz· στα 442 ή 432 Hz όλα αλλάζουν μαζί. Η σελίδα θυμάται την τελευταία νότα, το ηχόχρωμα, την ένταση και τα επίπεδα για την επόμενη φορά.
Ισοκράτημα, tanpura ή shruti box: τι να διαλέξεις
Αν θέλεις μόνο μια καθαρή αναφορά για κούρδισμα, χρησιμοποίησε το ημιτονοειδές, που δεν έχει αρμονικές για να μπερδέψουν το αυτί. Για μελέτη raga ή για φλογέρα και bansuri, το ηχόχρωμα tanpura με την πέμπτη ανοιχτή πλησιάζει περισσότερο το shruti box· για πιο βαθύ Sa, τσέκαρε και την οκτάβα από κάτω. Για να τραγουδάς από πάνω, όπως με ένα ίσον, το όργανο στηρίζει καλύτερα τη φωνή. Σε κάθε περίπτωση βοηθούν ακουστικά ή ένα μικρό ηχείο: το ηχείο του κινητού κόβει τα μπάσα κάτω από περίπου 150 Hz, οπότε νότες γύρω από το Ντο2 ή το Ρε2 ακούγονται αδύναμες σε αυτό.
Συμβουλές
- Βιολί και βιόλα: άφησε το ισοκράτημα στο Λα και κούρδισε τις χορδές με πέμπτες, δύο-δύο· μετά παίξε κλίμακες στην πρώτη θέση ακούγοντας κάθε νότα απέναντι στη συνεχή νότα.
- Τραγουδιστές: ξεκινήστε με την τονική σε άνετη οκτάβα, τραγουδήστε την κλίμακα ανεβαίνοντας και κρατήστε κάθε βαθμίδα μέχρι να νιώσετε ότι το διάστημα σταματά να «χτυπά».
- Για μελέτη τρόπων (δώριος, μιξολύδιος) ή δρόμων, κράτα μόνο την τονική και την πέμπτη: η τρίτη δεν υπάρχει στο ισοκράτημα, οπότε το χρώμα του τρόπου το δίνεις εσύ.
- Σε μεγάλες συνεδρίες κράτα την ένταση χαμηλά: το ισοκράτημα πρέπει να βρίσκεται πίσω από το όργανό σου, όχι μπροστά του.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το drone note ή ισοκράτημα;
Είναι μια συνεχής νότα, χωρίς ρυθμό ούτε μελωδία, που χρησιμοποιείται ως αναφορά για κούρδισμα και μελέτη. Στα ελληνικά λέγεται ισοκράτημα ή ίσον, ενώ στη θεωρία της δυτικής μουσικής και «νότα πεντάλ». Ο αγγλικός όρος drone προέρχεται από το βουητό οργάνων όπως η γκάιντα και η tanpura.
Ποια νότα να διαλέξω για κούρδισμα;
Τη νότα που χρησιμοποιεί το όργανό σου ως αναφορά: Λα για βιολί, βιόλα, τσέλο και ορχήστρα· Μι ή Λα για κιθάρα· Ρε ή Σολ για φλάουτο και γκάιντα. Για τραγούδι, διάλεξε την τονική του κομματιού.
Γιατί η πέμπτη ακούγεται διαφορετική από του πιάνου;
Το ισοκράτημα χρησιμοποιεί την καθαρή πέμπτη (λόγος 3:2, 702 cents), αυτήν που αναζητούν οι χορδές, τα πνευστά και οι φωνές όταν κουρδίζουν με το αυτί. Στο πιάνο είναι συγκερασμένη, 2 cents χαμηλότερη, ώστε να χωρούν όλες οι τονικότητες στο πληκτρολόγιο.
Παίζει ο ήχος με κλειδωμένη οθόνη;
Εξαρτάται από τον browser: ο Chrome στο Android συνήθως συνεχίζει να παίζει· το Safari στο iPhone μπορεί να σταματήσει. Με τη σελίδα ανοιχτή, το ισοκράτημα ζητά να μη σβήσει η οθόνη, και με ακουστικά η μπαταρία αντέχει μια ολόκληρη μελέτη.
Μπορώ να το χρησιμοποιήσω σε 432 Hz ή 442 Hz;
Ναι. Το Λα αναφοράς πηγαίνει από 415 έως 466 Hz· η νότα που διάλεξες και η συχνότητά της σε Hz ξαναϋπολογίζονται αμέσως, ακόμη και με τον ήχο να παίζει.
Λειτουργεί ως tanpura online;
Λειτουργεί ως συνθετικό ισοκράτημα Sa και Pa: διάλεξε την τονική, άνοιξε την πέμπτη και το ηχόχρωμα tanpura. Δεν είναι ηχογράφηση tanpura· το jawari (το χαρακτηριστικό βουητό των χορδών) δεν αναπαράγεται.
Χρειάζεται εγκατάσταση ή υπάρχει χρονικό όριο;
Όχι. Είναι μια δωρεάν σελίδα που τρέχει στον browser του κινητού ή του υπολογιστή, χωρίς εγγραφή και χωρίς όριο: το χρονόμετρο απλώς μετρά πόση ώρα παίζει η νότα.