آموزش تعویض سیم عود و بربط
سیم عود ته گوی یا حلقه ندارد: سیم را از سوراخ خرکی که به صفحه چسبیده رد می‌کنید و گره می‌زنید، و سر دیگر را دور گوشی چوبی در سرپنجه برگشته می‌پیچید. عود ایرانی یا بربط پنج جفت سیم دارد، یعنی ده سیم، و عود عربی معمولاً پنج جفت و یک سیم تک بم. مراحل را همان‌طور که پیش می‌روید تیک بزنید؛ پیشرفت کار روی همین دستگاه ذخیره میشود.
کوک ایرانی بربط، جفت به جفت
از جفت اول (زیرترین) تا جفت پنجم (واخوان)، با لای 440 هرتز.
| جفت | نت | Hz |
|---|---|---|
| 6 | C2 | 65.41 |
| 5 | F2 | 87.31 |
| 4 | A2 | 110.00 |
| 3 | D3 | 146.83 |
| 2 | G3 | 196.00 |
| 1 | C4 | 261.63 |
روش استفاده
- مراحل را به ترتیب انجام دهید و هر کدام را تیک بزنید. وقتی همه تیک خوردند، صفحه به تیونر پایین میرود.
- در تیونر، کوک را انتخاب کنید: ایرانی با واخوان سل، فا یا می، ایرانی یک پرده پایین‌تر، یا عربی شش‌ردیفه. دو سیم هر جفت را جدا بزنید و هر دو را روی یک نقطه بیاورید.
- شروع دوباره تیک‌ها را برای تعویض بعدی پاک می‌کند.
راهنما و توضیحات
در پایان، تیونر عود آماده است. در کوک ایرانی، از جفت اول تا واخوان: دو 261.63، سل 196.00، ر 146.83، لا 110.00 و سل 98.00 هرتز، با لای 440 هرتز.
گره روی خرک
خرک عود به صفحه چسبیده است، پس برخلاف سه‌تار و تار با باز کردن سیم‌ها نمیافتد. ولی صفحه عود نازک است و یکباره برداشتن همه کشش، که با یک ست ترکی حدود 46.6 کیلوگرم است، به آن فشار ناگهانی وارد می‌کند. بهتر است جفت به جفت عوض کنید.
گره مثل گره گیتار کلاسیک است: سیم را از سوراخ خرک رد کنید، از پشت برگردانید، از زیر خودش رد کنید و سرش را دو سه دور دور خودش بپیچید. سیمهای نایلونی ساده زیر (جفت اول و دوم) راحت‌تر سُر می‌خورند و یک دور بیشتر می‌خواهند. سر اضافه را حدود 5 میلی‌متر بعد از گره ببرید تا روی صفحه نکشد.
گوشی چوبی و کوک هم‌صدا
گوشی‌های عود مخروطی‌اند و با اصطکاک می‌ایستند. هنگام چرخاندن، گوشی را کمی به داخل فشار دهید؛ گوشی‌ای که در میرود با کمی گچ و گوشی‌ای که گیر می‌کند با کمی صابون خشک درست میشود. دورها را رو به دیواره سرپنجه بپیچید تا سیم به گوشی کناری نخورد.
دو سیم هر جفت با هم زخمه می‌خورند و باید دقیقاً هم‌صدا باشند. سیم نایلون نو در چند روز اول زیاد کش میآید، پس هر جفت را چند بار پشت سر هم کوک کنید. کشش ست خود را در محاسبه کشش سیم عود ببینید.
نکته‌ها
- پیش از باز کردن، از سرپنجه عکس بگیرید: در عود، اینکه کدام سیم به کدام گوشی میرود از روی ظاهر معلوم نیست.
- ست سیم را با کوکی که می‌زنید بخرید: ست‌های ترکی برای ر لا می سی لا می ساخته شده‌اند و در کوک ایرانی، که یک پرده پایین‌تر است، شل‌تر می‌شوند.
- هم‌صدایی دو سیم هر جفت را با تیونر استروب دقیق‌تر ببینید.
پرسش‌های متداول
کوک عود ایرانی چیست؟
از جفت اول تا جفت پنجم (واخوان): دو (C4، 261.63 هرتز)، سل (G3، 196.00)، ر (D3، 146.83)، لا (A2، 110.00) و سل (G2، 98.00 هرتز). بعضی نوازنده‌ها واخوان را روی فا (87.31) یا می (82.41 هرتز) می‌گذارند.
کوک عود عربی چیست؟
شش ردیف از بم به زیر: دو (C2، 65.41 هرتز)، فا (F2)، لا (A2)، ر (D3)، سل (G3) و دو (C4، 261.63 هرتز). سیم بم تک است و بقیه جفت‌اند، جمعاً یازده سیم.
سیم عود چطور به خرک بسته میشود؟
با گره، مثل گیتار کلاسیک: سیم از سوراخ خرک رد میشود، از زیر خودش برمیگردد و دو سه دور دور خودش میپیچد. ستهایی مثل La Bella OU80 سر گویدار ندارند.
میشود همه سیمهای عود را با هم عوض کرد؟
خرک چسبیده است و نمیافتد، ولی بهتر است جفت به جفت عوض کنید تا صفحه نازک عود یکباره حدود 33 تا 47 کیلوگرم کشش (بسته به ست و کوک) را از دست ندهد و دوباره پس نگیرد.
چرا سیم نو عود مدام از کوک در میرود؟
سیم نایلون در روزهای اول کش میآید و گوشی چوبی هم کمی جا میافتد. هر جفت را چند بار کوک کنید، وسط سیم را آرام بالا بکشید و دوباره کوک کنید؛ بعد از دو سه روز کوک ثابت میشود.