จูนซอด้วงออนไลน์
ซอด้วงเป็นซอสองสายเสียงสูงของดนตรีไทยภาคกลาง กะโหลกเป็นกระบอกไม้เนื้อแข็ง หน้าซอขึงด้วยหนังงูเหลือม และคันชักสอดอยู่ระหว่างสายทั้งสอง ซอด้วงเป็นผู้นำของวงเครื่องสายและเล่นในวงมโหรี สายเปล่าห่างกันคู่ห้า: สายทุ้ม (สายเส้นใหญ่ด้านใน) เป็นเสียงซอล และ สายเอก (สายเส้นเล็กด้านนอก) เป็นเสียงเร
สายเปล่าของซอด้วง (แบบแผนจูนเนอร์)
ชื่อเสียงไทย ซอล–เร อ่านเป็น G4–D5 ที่ A4 = 440 Hz ออกเทฟเป็นการอนุมาน ไม่ใช่ค่ามาตรฐานไทย วงที่ตั้งตามขลุ่ยเพียงออมักต่ำกว่านี้ราวหนึ่งเสียงหรือมากกว่า
| สาย | เสียงไทย | โน้ต (แบบแผน) | ความถี่ (Hz) |
|---|---|---|---|
| สายทุ้ม (เส้นใหญ่ ด้านใน) | ซอล | G4 | 392.00 |
| สายเอก (เส้นเล็ก ด้านนอก) | เร | D5 | 587.33 |
วิธีใช้
- แตะ เปิดไมโครโฟน แล้วกดอนุญาต ถ้าวงของคุณมีเสียงอ้างอิงอื่น ให้ตั้งค่า A4 ให้ตรงกับวงก่อน
- เลือกสาย ทุ้ม หรือ เอก เพื่อล็อกเป้าหมาย แล้วสีสายเปล่าเส้นนั้นด้วยคันชักยาวๆ แรงกดเบาๆ ให้ขนหางม้าแตะเฉพาะสายที่จูน
- หมุนลูกบิดทีละน้อยพร้อมดันเข้าหาคันทวนเบาๆ ไม่ให้ลูกบิดคลาย และขึ้นหาเสียงจากด้านล่างเสมอ
- สีสองสายสลับกันแล้วฟังว่าเป็นคู่ห้าที่ใส จากนั้นเทียบกับขลุ่ยหรือซออู้ของวงอีกครั้ง
วิธีใช้และคำอธิบาย
ดนตรีไทยไม่ได้ตั้งเสียงที่ A4 = 440 Hz แต่ละวงตั้งตามเครื่องอ้างอิง เช่น ขลุ่ยเพียงออในวงเครื่องสาย เมื่อใช้จูนเนอร์สากล นิยมอ่านชื่อเสียงไทยเป็นตัวอักษร (โด = C) ซอล–เร จึงเป็น G–D หน้านี้เริ่มที่ G4–D5 ซึ่งเป็นแบบแผน: ออกเทฟอนุมานจากช่วงเสียงของเครื่อง ไม่มีตำราสอนซอเล่มใดระบุออกเทฟหรือความถี่ของสายเปล่าไว้ ใช้เพื่อหาเสียงเริ่มต้นและเช็กคู่ห้าระหว่างสาย
ซอล–เร: เสียงไทยกับตัวอักษรสากล
ตำราไทยเขียนว่าสายทุ้มอนุโลมเท่ากับเสียงซอล และสายเอกอนุโลมเท่ากับเสียงเร คำว่า “อนุโลม” สำคัญ เพราะบันไดเสียงไทยตามทฤษฎีแบ่งออกเทฟเป็น 7 ขั้นเกือบเท่ากัน ขั้นละราว 171 เซนต์ ไม่ใช่ 12 ครึ่งเสียง การอ่าน ซอล–เร เป็น G–D จึงเป็นแบบแผนสำหรับจูนเนอร์ ส่วน G4–D5 เป็นออกเทฟที่อนุมานจากช่วงเสียงสูงของซอด้วง ไม่ใช่ค่าที่ตำราระบุ
สายทุ้มของซอด้วงมีระดับเสียงเดียวกับสายเอกของซออู้ ตามประกาศมาตรฐานเสียงดนตรีไทยของกรมศิลปากรปี 2564 ที่งานวิจัยปี 2566 รายงานไว้ เสียงซอลอยู่ที่ราว 377.8 Hz ต่ำกว่า G4 ราว 64 เซนต์ แต่ไม่ใช่ทุกสำนักที่ใช้มาตรฐานนี้
เทียบกับขลุ่ยเพียงออและวงของคุณ
เสียงโดของขลุ่ยเพียงออแบบดั้งเดิมใกล้เคียงกับ B♭ และบางเลาต่ำลงไปถึงราว A ถ้าวงตั้งเสียงตามขลุ่ยแบบนี้ ซอด้วงจะอยู่ราว E4–B4 ถึง F4–C5 ต่ำกว่าค่าเริ่มต้นของหน้านี้ราวหนึ่งถึงหนึ่งเสียงครึ่ง ให้ใช้จูนเนอร์พาเข้าใกล้ แล้วตั้งให้ตรงกับขลุ่ยหรือระนาดของวงด้วยหู
จูนเนอร์ใช้ได้แน่นอนกับสายเปล่าเท่านั้น โน้ตที่กดนิ้วขึ้นกับสำนักและผู้เล่น มีทั้งผู้ที่เล่นตามระบบ 7 เสียง ระบบ 12 ครึ่งเสียง และทฤษฎี 17 เสียง จึงไม่ต้องบังคับทุกโน้ตให้ตรงศูนย์ ก่อนจูนให้ดูรัดอกว่าไม่เลื่อน เพราะรัดอกเป็นจุดเริ่มของช่วงสายที่สั่น ถ้ารัดอกขยับ สายเปล่าทั้งสองจะเปลี่ยนพร้อมกัน
เคล็ดลับ
- แยกสายด้วยความหนา: สายเส้นใหญ่ด้านในคือสายทุ้ม (ซอล) สายเส้นเล็กด้านนอกคือสายเอก (เร) อย่าดูแค่ตำแหน่งลูกบิด
- เช็กเลขออกเทฟเสมอ อย่าดึงสายเอกขึ้นไปหาเรที่สูงกว่าหนึ่งออกเทฟ สายไนลอนหรือสายไหมอาจขาด
- สายใหม่ยืดตัวในช่วงแรก ให้จูนซ้ำหลายครั้งในวันแรกๆ
คำถามที่พบบ่อย
ซอด้วงตั้งเสียงอะไร?
สายทุ้มเป็นเสียงซอล สายเอกเป็นเสียงเร ห่างกันคู่ห้า เมื่อใช้จูนเนอร์สากล นิยมอ่านเป็น G–D หน้านี้ใช้ G4 (392 Hz) และ D5 (587.33 Hz) เป็นค่าเริ่มต้นตามแบบแผน
ซอด้วงกับซออู้ตั้งเสียงต่างกันอย่างไร?
ซออู้ตั้งเป็นโด–ซอล ต่ำกว่าซอด้วงคู่ห้า สายเอกของซออู้มีเสียงเดียวกับสายทุ้มของซอด้วง ส่วนซอสามสายตั้งเป็นลา–เร–ซอล เป็นคู่สี่
ต้องจูนซอด้วงที่ 440 Hz ไหม?
ไม่จำเป็น วงดนตรีไทยตั้งเสียงตามเครื่องอ้างอิงของวง ถ้าเล่นกับเครื่องดนตรีสากลใช้ 440 Hz ได้ ถ้าเล่นกับขลุ่ยเพียงออหรือวงไทย ให้ตามเสียงของวง
ทำไมโน้ตที่กดนิ้วไม่ตรงกับจูนเนอร์?
เพราะแต่ละสำนักใช้ระบบเสียงต่างกัน บางท่านเล่น 7 เสียงแบบไทย บางท่านเล่น 12 ครึ่งเสียง ใช้จูนเนอร์กับสายเปล่า แล้วฝึกโน้ตที่กดนิ้วตามครูของคุณ