จูนซออู้ออนไลน์
ซออู้เป็นซอสองสายเสียงทุ้มของดนตรีไทยภาคกลาง กะโหลกทำจากกะลามะพร้าวขึงหนังลูกวัว คันชักสอดอยู่ระหว่างสาย นั่งเล่นโดยตั้งซอบนขาซ้าย ไม่มีเฟร็ตและไม่มีฟิงเกอร์บอร์ด เล่นคู่กับซอด้วงในวงเครื่องสายและวงมโหรี สายเปล่าห่างกันคู่ห้า: สายทุ้มเป็นเสียงโด และ สายเอกเป็นเสียงซอล ซึ่งตรงกับเสียงสายทุ้มของซอด้วง
สายเปล่าของซออู้
แบบแผนจูนเนอร์ใช้ A4 = 440 Hz ส่วนมาตรฐานกรมศิลปากร 2564 เป็นค่าตามที่งานวิจัยปี 2566 รายงาน และไม่ใช่ทุกวงที่ใช้
| สาย | เสียงไทย | แบบแผนจูนเนอร์ | มาตรฐานกรมศิลปากร 2564 |
|---|---|---|---|
| สายทุ้ม (ลูกบิดบน) | โด | C4 · 261.63 Hz | ≈ 254.2 Hz (C4 −50 เซนต์) |
| สายเอก (ลูกบิดล่าง) | ซอล | G4 · 392.00 Hz | ≈ 377.8 Hz (G4 −64 เซนต์) |
Lin, Punvaratorn & Wangphanich (2023), Journal of Roi Kaensarn Academi 8(8)
วิธีใช้
- แตะ เปิดไมโครโฟน แล้วกดอนุญาต เลือก โด–ซอล หรือค่าประมาณ ขลุ่ยเพียงออ
- เริ่มที่สายเอก (ลูกบิดล่าง) ให้เป็นเสียงซอล ตามวิธีที่ครูไทยใช้เมื่อเทียบกับขลุ่ย แล้วจึงตั้งสายทุ้ม (ลูกบิดบน) ให้เป็นโดซึ่งต่ำกว่าคู่ห้า
- สีสายเปล่าทีละสายด้วยคันชักยาวและเบา เอียงคันชักให้ขนหางม้าแตะเฉพาะสายที่จูน และอย่าให้นิ้วแตะสาย
- หมุนลูกบิดช้าๆ พร้อมดันเข้าหาคันทวน ขึ้นหาเสียงจากด้านล่าง แล้วสีสองสายสลับกันเพื่อฟังคู่ห้า
วิธีใช้และคำอธิบาย
เมื่อใช้จูนเนอร์สากล นิยมอ่านเสียงไทยเป็นตัวอักษร (โด = C) หน้านี้จึงเริ่มที่ C4–G4 ซึ่งเป็นแบบแผน ไม่มีตำราระบุออกเทฟไว้ แต่ C4–G4 ใกล้กับมาตรฐานเสียงของกรมศิลปากร (โด ≈ 254.2 Hz, ซอล ≈ 377.8 Hz) และช่วงเสียงที่วัดได้จากการบันทึกเสียงซออู้ ถ้าวงของคุณตั้งตามขลุ่ยเพียงออ ให้เลือกค่าประมาณ B♭3–F4 แล้วปรับละเอียดด้วยหู
โด–ซอล: ระดับเสียงไทยกับจูนเนอร์
สารานุกรมศัพท์ดนตรีไทยของ NECTEC อธิบายว่าลูกบิดบนใช้กับสายเสียงต่ำที่เรียกว่าสายทุ้ม และลูกบิดล่างใช้กับสายเสียงสูงที่เรียกว่าสายเอก สายเอกของซออู้มีระดับเสียงตรงกับสายทุ้มของซอด้วง และสายทุ้มต่ำกว่าสายเอกห้าเสียง ตำราสอนตั้งเสียงกับขลุ่ยเพียงออให้สายเอกเป็นซอล และสายทุ้มเป็นโด
ประกาศมาตรฐานเสียงดนตรีไทยของกรมศิลปากรปี 2564 ตามที่งานวิจัยปี 2566 รายงาน กำหนดโดไว้ราว 254.2 Hz และซอลราว 377.8 Hz คือต่ำกว่า C4 ราว 50 เซนต์ และต่ำกว่า G4 ราว 64 เซนต์ ถ้าครูของคุณใช้มาตรฐานนี้ ให้ล็อกสายแล้วเล็งเข็มไว้ที่ค่าเซนต์นั้น งานวิจัยเดียวกันพบว่าโรงเรียนต่างๆ ไม่ได้ใช้ตามทั้งหมด ระนาดเอกที่วัดได้มีเสียงโดตั้งแต่ราว 254 ถึง 314 Hz
ค่าประมาณขลุ่ยเพียงออ และการดูแลซอ
เสียงโดของขลุ่ยเพียงออ (ปิดทุกรู) เทียบได้กับ B♭ ของเปียโน ถ้าวงตั้งเสียงตามขลุ่ยเลานั้น สายของซออู้จะอยู่ราว B♭3–F4 ค่านี้เป็นการประมาณ ไม่ใช่มาตรฐาน เพราะขั้นเสียงไทยไม่ตรงกับ 12 ครึ่งเสียง ให้ใช้จูนเนอร์พาเข้าใกล้ แล้วตั้งให้ตรงกับขลุ่ย จะเข้ หรือซอด้วงของวงด้วยหู
ก่อนจูน ให้ดูรัดอก (ห่วงที่รัดสายกับคันทวน ทำหน้าที่เหมือนนัต) และหย่องบนหน้าหนัง ถ้ารัดอกเลื่อน สายทั้งสองจะเปลี่ยนเสียง หนังลูกวัวไวต่อความชื้นและสายใหม่ก็ยืด จึงควรจูนซ้ำบ่อยๆ กะลามะพร้าวเสริมฮาร์โมนิกของสายทุ้ม ถ้าจูนเนอร์ขึ้น C5 หรือ G ขณะสีสายโด ให้สีเบาและสม่ำเสมอขึ้น
เคล็ดลับ
- อย่าใช้เสียงของซอด้วง (ซอล–เร) กับซออู้ ซออู้ต่ำกว่าคู่ห้า คือโด–ซอล
- อย่าหาโดที่ต่ำลงไปอีกออกเทฟ (C3 ราว 130.8 Hz) สายจะหย่อน เสียงเบาและไม่นิ่ง
- ถ้าเสียงแตกหรือซ่า ให้ทายางสนที่คันชัก เสียงที่นิ่งช่วยให้จูนเนอร์อ่านค่าได้ดีขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
ซออู้ตั้งเสียงอะไร?
สายทุ้มเป็นโด สายเอกเป็นซอล ห่างกันคู่ห้า ตามแบบแผนจูนเนอร์อ่านเป็น C4 (261.63 Hz) และ G4 (392 Hz)
ควรตั้งสายไหนก่อน?
ตำราไทยให้ตั้งสายเอกเป็นซอลเทียบกับขลุ่ยเพียงออก่อน แล้วตั้งสายทุ้มเป็นโด ถ้าใช้จูนเนอร์จะเริ่มสายไหนก็ได้ แต่ต้องเช็กคู่ห้าตอนจบ
จูนซออู้ให้เข้ากับซอด้วงอย่างไร?
ตั้งซอด้วงก่อน แล้วตั้งสายเอกของซออู้ให้เสียงเดียวกับสายทุ้มของซอด้วง (ซอล) จากนั้นตั้งสายทุ้มของซออู้ให้ต่ำลงคู่ห้าเป็นโด
ดนตรีไทยมีความถี่มาตรฐานไหม?
มีประกาศของกรมศิลปากรปี 2564 (โด ≈ 254.2 Hz, ซอล ≈ 377.8 Hz) แต่หลายสำนักและหลายวงยังใช้ระดับเสียงของตัวเอง ให้ถามครูหรือหัวหน้าวงว่าใช้เสียงอ้างอิงใด