Koło kwintowe interaktywne
Koło kwintowe układa wszystkie 12 tonacji na okręgu. Zgodnie z ruchem wskazówek zegara każdy krok to kwinta w górę (C, G, D, A…) i jeden krzyżyk więcej przy kluczu; w przeciwną stronę każdy krok to kwarta w górę (C, F, B, Es…) i jeden bemol więcej. Na zewnątrz są tonacje durowe, w środku ich tonacje równoległe molowe, które mają te same znaki przykluczowe.
Jak korzystać
- Dotknij tonacji: na zewnątrz durowe (C, G, D…), w środku molowe (Am, Em, Bm…). Gama zabrzmi, a panel pokaże znaki przykluczowe, gamę i akordy. Opisy w kole używają międzynarodowych symboli akordów: B oznacza tam polskie H, a B♭ polskie B.
- Wyróżnione pola dookoła to akordy tonacji: I, IV i V na zewnątrz, ii, iii i vi w środku oraz vii° tuż obok.
- Dotknij akordów w panelu, aby je usłyszeć. Przycisk Z septymą zamienia je w czterodźwięki (C7M, czyli Cmaj7, dalej Dm7, G7…); Zagraj kadencję odtwarza I–IV–V–I.
- Na komputerze klawisz Tab przenosi do koła, ← i → je obracają, ↑ i ↓ przełączają między dur i moll, a Enter odtwarza gamę.
- Drukuj / PDF tworzy czarno-białą kartkę A4 tylko z kołem i tabelą znaków przykluczowych. Aby dostać PDF, zamiast drukarki wybierz „Zapisz jako PDF”.
Pomoc i wyjaśnienia
Tutaj koło jest interaktywne: dotknij tonacji, a podświetli się razem z sąsiednimi polami, które tworzą akordy tej tonacji. Gama zabrzmi, znaki przykluczowe pojawią się na pięciolinii, a siedem akordów trafi do panelu, każdy do zagrania jednym dotknięciem. Do nauki na papierze użyj Drukuj / PDF.
Do czego służy koło kwintowe
Od razu pokazuje, ile krzyżyków lub bemoli ma tonacja, która tonacja molowa jest do niej równoległa, które akordy do siebie pasują i dokąd łatwo zmodulować. Sąsiednie tonacje różnią się tylko jednym dźwiękiem, dlatego przejście do dominanty (krok zgodnie z ruchem wskazówek) albo do subdominanty (krok w przeciwną stronę) brzmi naturalnie.
Na gitarze i ukulele koło pomaga transponować i zapamiętać akordy danej tonacji: trzy akordy durowe leżą obok siebie (IV, I, V), a trzy molowe tuż pod nimi. W G-dur to C, G i D na zewnątrz, a, e i h (w kole: Am, Em, Bm) w środku, plus zmniejszony akord na fis (F♯°).
Kolejność krzyżyków i bemoli
Krzyżyki dochodzą zawsze w tej kolejności: fis, cis, gis, dis, ais, eis, his. Bemole w odwrotnej: b, es, as, des, ges, ces, fes. Prosty sposób: w tonacjach krzyżykowych tonika leży pół tonu nad ostatnim krzyżykiem (fis → G-dur); w bemolowych to przedostatni bemol (b, es → B-dur). Pamiętaj, że w polskim nazewnictwie B to dźwięk, który w notacji międzynarodowej zapisuje się jako B♭, a H to międzynarodowe B.
Na dole koła są tonacje enharmoniczne, czyli ta sama wysokość pod różnymi nazwami: H-dur = Ces-dur, Fis-dur = Ges-dur i Des-dur = Cis-dur. W panelu jest przycisk, który pokazuje drugą pisownię.
Tonacje równoległe i moll harmoniczny
Każda tonacja durowa ma tonację równoległą molową, trzy półtony niżej i z tymi samymi znakami: C-dur i a-moll, G-dur i e-moll. Uwaga: po angielsku nazywa się ona „relative minor”, a to, co Anglicy nazywają „parallel minor”, to po polsku tonacja jednoimienna (C-dur i c-moll). Tonacje molowe zwykle biorą dominantę z gamy molowej harmonicznej (siódmy stopień podwyższony o pół tonu): w a-moll gra się wtedy E lub E7 zamiast Em. Panel pokazuje ten akord osobno, z przerywaną ramką.
Wskazówki
- Do zapamiętywania zacznij od tonacji z niewielką liczbą znaków (C, G, D, F, B) i stopniowo posuwaj się po kole w obie strony.
- Aby transponować, obróć koło: wszystkie akordy przesuwają się o tyle samo pól. C, F i G zamieniają się w D, G i A.
- Wybierz tonację, zagraj kadencję i spróbuj odnaleźć I, IV i V w piosence, którą znasz.
- Aby zobaczyć chwyty na gitarze, cavaquinho, ukulele lub pianinie, link na dole panelu otwiera akordy w tonacji dla wybranej tonacji.
- Przy drukowaniu wyłącz „Nagłówki i stopki” w opcjach drukowania przeglądarki, żeby kartka wyszła czysta.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest koło kwintowe?
Okrąg z 12 tonacjami, na którym każda sąsiednia tonacja zgodnie z ruchem wskazówek zegara leży kwintę wyżej. Pokazuje znaki przykluczowe, tonacje równoległe i to, które tonacje mają najwięcej wspólnych dźwięków.
Czy koło kwintowe i koło kwartowe to to samo?
Tak. To ten sam okrąg czytany w drugą stronę: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara każdy krok jest kwartą. Czasem mówi się też o kole kwintowym tonacji.
Jak wydrukować koło kwintowe albo zapisać je w PDF?
Dotknij Drukuj / PDF: dostaniesz kartkę A4 z kołem i tabelą tonacji. Aby zapisać PDF, jako drukarkę wybierz „Zapisz jako PDF”.
Jak znaleźć tonację równoległą molową do tonacji durowej?
Zejdź od toniki o trzy półtony w dół: C → a, G → e, D → h, F → d. W kole stoi ona tuż pod tonacją durową.
Ile krzyżyków ma E-dur?
Cztery: fis, cis, gis i dis, tak samo jak cis-moll. Tabela pod kołem pokazuje wszystkie 15 tonacji durowych.
Jak koło kwintowe pomaga znaleźć akordy w tonacji?
Akordy tonacji durowej to sama tonacja i jej dwie sąsiadki: I, IV i V na zewnątrz, ii, iii i vi w środku. Tylko vii° leży poza tym oknem.
Czy działa na telefonie?
Tak. Koło dopasowuje się do ekranu, dźwięk wychodzi z głośnika i nie trzeba niczego instalować.