Κύκλος των πεμπτών διαδραστικός
Ο κύκλος των πεμπτών τοποθετεί και τις 12 τονικότητες πάνω σε έναν τροχό. Με τη φορά του ρολογιού, κάθε βήμα ανεβαίνει μια πέμπτη (Ντο, Σολ, Ρε, Λα...) και προσθέτει μία δίεση στον οπλισμό· αντίθετα από τη φορά του ρολογιού, κάθε βήμα ανεβαίνει μια τετάρτη (Ντο, Φα, Σι♭, Μι♭...) και προσθέτει μία ύφεση. Απέξω βρίσκονται οι μείζονες τονικότητες και από μέσα οι σχετικές ελάσσονες, που έχουν τον ίδιο οπλισμό.
Πώς να το χρησιμοποιήσεις
- Πάτα μια τονικότητα: απέξω οι μείζονες (C, G, D...), από μέσα οι ελάσσονες (Am, Em, Bm...). Η κλίμακα παίζει και το πάνελ δείχνει οπλισμό, κλίμακα και συγχορδίες.
- Τα φωτισμένα τμήματα γύρω της είναι οι συγχορδίες της τονικότητας: I, IV και V απέξω, ii, iii και vi από μέσα και η vii° ακριβώς δίπλα.
- Πάτα τις συγχορδίες στο πάνελ για να τις ακούσεις. Με το Με έβδομη γίνονται τετράφωνες (C7M, δηλαδή Cmaj7, μετά Dm7, G7...)· το Παίξε πτώση παίζει I–IV–V–I.
- Στον υπολογιστή, το Tab σε πάει στον τροχό, τα ← και → τον γυρίζουν, τα ↑ και ↓ αλλάζουν ανάμεσα σε μείζονες και ελάσσονες και το Enter παίζει την κλίμακα.
- Το Εκτύπωση / PDF φτιάχνει ασπρόμαυρη σελίδα A4 μόνο με τον τροχό και τον πίνακα οπλισμών. Για PDF, διάλεξε «Αποθήκευση ως PDF» στη θέση του εκτυπωτή.
Βοήθεια και επεξηγήσεις
Εδώ ο τροχός είναι διαδραστικός: πάτα μια τονικότητα και φωτίζεται μαζί με τις γειτονικές της, που σχηματίζουν τις συγχορδίες της κλίμακας. Η κλίμακα παίζει, ο οπλισμός εμφανίζεται στο πεντάγραμμο και οι επτά συγχορδίες μπαίνουν στο πάνελ, και η καθεμία ακούγεται όταν την πατάς. Για μελέτη στο χαρτί, χρησιμοποίησε το Εκτύπωση / PDF.
Σε τι χρησιμεύει ο κύκλος των πεμπτών
Σου λέει με μια ματιά πόσες διέσεις ή υφέσεις έχει μια τονικότητα, ποια είναι η σχετική της ελάσσονα, ποιες συγχορδίες ταιριάζουν μεταξύ τους και πού μετατροπίζεις εύκολα. Οι γειτονικές τονικότητες διαφέρουν μόνο κατά μία νότα, γι' αυτό η μετάβαση στη δεσπόζουσα (ένα βήμα με τη φορά του ρολογιού) ή στην υποδεσπόζουσα (ένα βήμα αντίθετα) ακούγεται φυσική.
Στην κιθάρα, στο μπουζούκι και στο ουκουλέλε ο τροχός σε βοηθά να μεταφέρεις τραγούδια σε άλλο τόνο και να αποστηθίσεις τις συγχορδίες κάθε τονικότητας: οι τρεις μείζονες συγχορδίες μιας τονικότητας είναι η μία δίπλα στην άλλη (IV, I, V) και οι τρεις ελάσσονες ακριβώς από κάτω. Στη Σολ μείζονα: C, G και D απέξω, Am, Em και Bm από μέσα, συν η F♯°.
Η σειρά των διέσεων και των υφέσεων
Οι διέσεις μπαίνουν πάντα με αυτή τη σειρά: Φα, Ντο, Σολ, Ρε, Λα, Μι, Σι. Οι υφέσεις έρχονται με την ανάποδη σειρά: Σι, Μι, Λα, Ρε, Σολ, Ντο, Φα. Ένα γρήγορο κόλπο: με διέσεις, η τονικότητα είναι ένα ημιτόνιο πάνω από την τελευταία δίεση (Φα♯ → Σολ μείζονα)· με υφέσεις, είναι η προτελευταία ύφεση (Σι♭ Μι♭ → Σι♭ μείζονα).
Στο κάτω μέρος του τροχού βρίσκονται οι εναρμόνιες τονικότητες, ίδιος ήχος με διαφορετικό όνομα: Σι = Ντο♭, Φα♯ = Σολ♭ και Ρε♭ = Ντο♯ μείζονα. Το πάνελ έχει κουμπί που δείχνει την άλλη γραφή.
Σχετικές ελάσσονες και αρμονική ελάσσονα
Κάθε μείζονα τονικότητα έχει μια σχετική ελάσσονα τρία ημιτόνια πιο κάτω, με τον ίδιο οπλισμό: Ντο μείζονα και Λα ελάσσονα, Σολ μείζονα και Μι ελάσσονα. Οι ελάσσονες τονικότητες συνήθως παίρνουν τη δεσπόζουσά τους από την αρμονική ελάσσονα κλίμακα (με την έβδομη βαθμίδα υψωμένη κατά ένα ημιτόνιο): στη Λα ελάσσονα, E ή E7 αντί για Em. Το πάνελ δείχνει αυτή τη συγχορδία χωριστά, με διακεκομμένο περίγραμμα.
Συμβουλές
- Για να τον μάθεις απέξω, ξεκίνα από τις τονικότητες με λίγες αλλοιώσεις (Ντο, Σολ, Ρε, Φα, Σι♭) και προχώρα γύρω από τον τροχό και προς τις δύο κατευθύνσεις.
- Για να αλλάξεις τόνο σε ένα τραγούδι, γύρισε τον τροχό: κάθε συγχορδία μετακινείται τον ίδιο αριθμό βημάτων. Οι C, F και G γίνονται D, G και A.
- Διάλεξε μια τονικότητα, παίξε την πτώση και προσπάθησε να αναγνωρίσεις την I, την IV και την V σε ένα τραγούδι που ξέρεις.
- Για να δεις πώς πιάνονται οι συγχορδίες σε κιθάρα, cavaquinho, ουκουλέλε ή πιάνο, ο σύνδεσμος στο κάτω μέρος του πάνελ ανοίγει τις συγχορδίες της κλίμακας στην τονικότητα που διάλεξες.
- Όταν τυπώνεις, κλείσε τις «Κεφαλίδες και υποσέλιδα» στις επιλογές εκτύπωσης του browser για να βγει καθαρή η σελίδα.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι ο κύκλος των πεμπτών;
Ένας τροχός με τις 12 τονικότητες, όπου κάθε γειτονική, με τη φορά του ρολογιού, είναι μια πέμπτη πιο ψηλά. Δείχνει οπλισμούς, σχετικές ελάσσονες και ποιες τονικότητες μοιράζονται τις περισσότερες νότες.
Ο κύκλος των πεμπτών είναι ίδιος με τον κύκλο των τετάρτων;
Ναι. Είναι ο ίδιος τροχός διαβασμένος από την άλλη μεριά: αντίθετα από τη φορά του ρολογιού, κάθε βήμα είναι μια τετάρτη. Κάποια βιβλία τον λένε και «κύκλο των 5ων».
Πώς τυπώνω τον κύκλο των πεμπτών ή τον σώζω σε PDF;
Πάτα Εκτύπωση / PDF: βγαίνει μία σελίδα A4 με τον τροχό και τον πίνακα των τονικοτήτων. Για PDF, διάλεξε «Αποθήκευση ως PDF» ως εκτυπωτή.
Πώς βρίσκω τη σχετική ελάσσονα μιας μείζονας τονικότητας;
Κατέβα τρία ημιτόνια από την τονική: Ντο → Λα, Σολ → Μι, Ρε → Σι, Φα → Ρε. Στον τροχό, βρίσκεται ακριβώς κάτω από τη μείζονα.
Πόσες διέσεις έχει η Μι μείζονα;
Τέσσερις: Φα♯, Ντο♯, Σολ♯ και Ρε♯, τον ίδιο οπλισμό με τη Ντο♯ ελάσσονα. Ο πίνακας κάτω από τον τροχό δείχνει και τις 15 μείζονες τονικότητες.
Πώς με βοηθά ο κύκλος των πεμπτών να βρω τις συγχορδίες μιας τονικότητας;
Οι συγχορδίες μιας μείζονας τονικότητας είναι η ίδια η τονικότητα και οι δύο γειτονικές της: I, IV και V απέξω, ii, iii και vi από μέσα. Μόνο η vii° μένει έξω από αυτό το «παράθυρο».
Λειτουργεί στο κινητό;
Ναι. Ο τροχός χωράει στην οθόνη, ο ήχος βγαίνει από το ηχείο και δεν χρειάζεται να εγκαταστήσεις τίποτα.