Vòng quãng 5 tương tác
Vòng quãng 5, còn gọi là vòng tròn quãng 5, xếp 12 giọng thành một vòng tròn. Theo chiều kim đồng hồ, mỗi bước đi lên một quãng 5 (C, G, D, A...) và thêm một dấu thăng vào hóa biểu; ngược chiều kim đồng hồ, mỗi bước đi lên một quãng 4 (C, F, B♭, E♭...) và thêm một dấu giáng. Vòng ngoài là các giọng trưởng, vòng trong là các giọng thứ song song, có cùng hóa biểu với giọng trưởng tương ứng.
Cách sử dụng
- Chạm vào một giọng: vòng ngoài là giọng trưởng (C, G, D...), vòng trong là giọng thứ (Am, Em, Bm...). Gam được phát và bảng hiện hóa biểu, gam và các hợp âm.
- Các ô được tô sáng xung quanh là các hợp âm trong giọng: I, IV và V ở vòng ngoài, ii, iii và vi ở vòng trong, còn vii° nằm ngay cạnh.
- Chạm vào hợp âm trong bảng để nghe. Hợp âm bảy đổi chúng thành hợp âm bốn nốt (C7M, tức Cmaj7, rồi Dm7, G7...); Phát tiến trình kết phát I–IV–V–I.
- Trên máy tính, phím Tab đưa bạn tới vòng tròn, ← và → xoay vòng, ↑ và ↓ chuyển giữa giọng trưởng và giọng thứ, Enter phát gam.
- In / PDF tạo một trang A4 đen trắng chỉ gồm vòng tròn và bảng hóa biểu. Muốn có PDF, chọn "Lưu dưới dạng PDF" thay cho máy in.
Trợ giúp và giải thích
Ở đây vòng tròn có thể tương tác: chạm vào một giọng, giọng đó sáng lên cùng các giọng bên cạnh, chính là các hợp âm trong giọng. Gam được phát, hóa biểu hiện trên khuông nhạc và bảy hợp âm nằm trong bảng bên cạnh, chạm vào hợp âm nào là nghe hợp âm đó. Muốn học trên giấy, hãy dùng In / PDF.
Vòng quãng 5 dùng để làm gì
Nhìn vòng quãng 5 là biết ngay một giọng có bao nhiêu dấu thăng hay dấu giáng, giọng thứ song song là giọng nào, hợp âm nào đi được với nhau và chuyển giọng sang đâu thì dễ. Hai giọng cạnh nhau chỉ khác nhau một nốt, nên chuyển sang giọng át (một bước theo chiều kim đồng hồ) hay giọng hạ át (một bước ngược chiều) nghe rất tự nhiên.
Với guitar và ukulele, vòng tròn giúp dịch giọng (chuyển tông) và thuộc lòng hợp âm của từng giọng: ba hợp âm trưởng của một giọng nằm cạnh nhau (IV, I, V) và ba hợp âm thứ nằm ngay bên dưới. Ở giọng G trưởng: C, G và D ở vòng ngoài, Am, Em và Bm ở vòng trong, thêm F♯°.
Thứ tự dấu thăng và dấu giáng
Dấu thăng luôn xuất hiện theo thứ tự: F, C, G, D, A, E, B (Fa, Đô, Son, Rê, La, Mi, Si). Dấu giáng theo thứ tự ngược lại: B, E, A, D, G, C, F. Mẹo nhanh: với dấu thăng, chủ âm cao hơn dấu thăng cuối cùng nửa cung (F♯ → G trưởng); với dấu giáng, chủ âm là dấu giáng áp chót (B♭ E♭ → B♭ trưởng).
Ở đáy vòng tròn là các giọng trùng âm, cùng cao độ nhưng khác tên: B = C♭, F♯ = G♭ và D♭ = C♯ trưởng. Bảng có một nút để xem cách viết còn lại.
Giọng thứ song song và gam thứ hòa thanh
Mỗi giọng trưởng có một giọng thứ song song thấp hơn ba nửa cung, với cùng hóa biểu: C trưởng và A thứ, G trưởng và E thứ. Giọng thứ thường mượn hợp âm át từ gam thứ hòa thanh (bậc bảy nâng lên nửa cung): ở A thứ, dùng E hoặc E7 thay cho Em. Bảng hiện hợp âm này riêng, với viền nét đứt.
Mẹo
- Để thuộc lòng, hãy bắt đầu với các giọng ít dấu hóa (C, G, D, F, B♭) rồi mở rộng dần ra hai phía của vòng tròn.
- Để dịch giọng, hãy xoay vòng tròn: mọi hợp âm đều dịch đi cùng một số bước. C, F và G thành D, G và A.
- Chọn một giọng, phát tiến trình kết và thử nhận ra bậc I, IV và V trong một bài hát bạn biết.
- Muốn xem thế bấm hợp âm trên guitar, ukulele hay piano, đường dẫn ở cuối bảng mở trang hợp âm trong giọng theo đúng giọng bạn chọn.
- Khi in, hãy bỏ chọn "Đầu trang và chân trang" trong tùy chọn in của trình duyệt để trang in sạch sẽ.
Câu hỏi thường gặp
Vòng quãng 5 là gì?
Là một vòng tròn gồm 12 giọng, trong đó mỗi giọng kế tiếp theo chiều kim đồng hồ cao hơn một quãng 5. Vòng tròn cho thấy hóa biểu, giọng thứ song song và những giọng có nhiều nốt chung nhất.
Vòng quãng 5 và vòng quãng 4 có phải là một không?
Đúng. Đó là cùng một vòng tròn, đọc theo chiều ngược lại: ngược chiều kim đồng hồ, mỗi bước là một quãng 4. Có sách gọi là vòng tròn quãng năm hoặc chu kỳ quãng 5.
Làm sao in vòng quãng 5 hoặc lưu thành PDF?
Chạm vào In / PDF: bạn sẽ có một trang A4 gồm vòng tròn và bảng các giọng. Muốn có PDF, chọn "Lưu dưới dạng PDF" làm máy in.
Làm sao tìm giọng thứ song song của một giọng trưởng?
Đi xuống ba nửa cung từ chủ âm: C → A, G → E, D → B, F → D. Trên vòng tròn, giọng thứ song song nằm ngay bên dưới giọng trưởng.
Giọng E trưởng có mấy dấu thăng?
Bốn: F♯, C♯, G♯ và D♯, cùng hóa biểu với C♯ thứ. Bảng bên dưới vòng tròn liệt kê đủ 15 giọng trưởng.
Vòng quãng 5 giúp tìm hợp âm trong giọng như thế nào?
Các hợp âm của một giọng trưởng là chính giọng đó và hai giọng bên cạnh: I, IV và V ở vòng ngoài, ii, iii và vi ở vòng trong. Chỉ có vii° nằm ngoài ô cửa này.
Có dùng được trên điện thoại không?
Có. Vòng tròn tự co giãn theo màn hình, âm thanh phát qua loa và không cần cài đặt gì.