Lên dây đàn nhị (đàn cò) online
Đàn nhị (đàn cò, đờn cò) có hai dây buông lên cách nhau quãng 5 đúng. Trang đặt sẵn cặp hiện đại Rê4–La4: D4 = 293,66 Hz ở dây trong, A4 = 440 Hz ở dây ngoài, giống đàn nhị Trung Hoa (erhu). Tư liệu về Đàn Cò (Nhị) trên Hồn Quê viết: "Hiện nay Đàn Nhị (Cò) lên dây tương ứng với hai âm Rê1–La1 (d1–a1)", tức D4–A4.
Nốt và tần số hai dây đàn nhị
Đàn nhị: hai dây buông cách quãng 5 đúng. Cặp Rê–La theo tư liệu Hồn Quê; các cặp bài Bắc, bài Nam, chèo theo Viện Âm nhạc. Tần số bình quân với La4 = 440 Hz.
| Kiểu lên dây | Dây trong (Hz) | Dây ngoài (Hz) |
|---|---|---|
| Rê–La hiện đại | D4 · 293,66 | A4 · 440,00 |
| Bài Bắc | G4 · 392,00 | D5 · 587,33 |
| Bài Nam | F4 · 349,23 | C5 · 523,25 |
| Chèo | C4 · 261,63 | G4 · 392,00 |
Cách sử dụng
- Chạm Bật micro và chọn kiểu lên dây: Rê–La, bài Bắc, bài Nam hoặc chèo.
- Đặt khuyết (cữ) đúng chỗ trước: kéo khuyết xuống phía bát nhị thì cả hai dây cao lên, đẩy lên thì thấp xuống.
- Kéo vĩ chậm và đều trên dây trong (dây to), không rung, không nhấn, rồi vặn trục tới nốt.
- Lên tiếp dây ngoài (dây nhỏ) và nghe lại quãng 5 giữa hai dây buông.
Trợ giúp và giải thích
Viện Âm nhạc ghi các cặp truyền thống theo bài bản: bài Bắc (vui) G4–D5, bài Nam (buồn) F4–C5 và chèo C4–G4. Bắc và Nam ở đây là hơi, tức điệu thức, không phải miền. Trong thực hành, đàn nhị lên theo giọng hát hoặc theo nhóm; La = 440 Hz chỉ là điểm xuất phát.
Dây trong, dây ngoài và vĩ kẹp giữa hai dây
Dây trong là dây to, gần người chơi, cho tiếng trầm; dây ngoài là dây nhỏ, tiếng cao. Lông vĩ luồn giữa hai dây, nên khi đo chỉ ép vĩ vào dây đang lên. Nếu hai dây cùng kêu, kim sẽ nhảy qua lại giữa hai nốt. Đàn nhị không có phím, nên máy chỉ kiểm tra được dây buông; vị trí ngón, ngón rung và ngón nhấn là việc của tai.
Chọn cặp nốt theo bài bản
Tư liệu Hồn Quê mô tả cặp Rê–La là thuận lợi cho diễn tấu, độ căng thích hợp và màu âm đẹp; đây là quy ước hiện đại, không phải luật của truyền thống. Có người chơi chuyển sang Sol–Rê cao để hòa tấu, và nhiều sách cho người mới dùng Đô–Sol. Trong cải lương, đờn cò thường giữ một cách lên dây cố định và người đàn đổi thế tay theo giọng nam hay nữ.
Quãng 4 đúng và quãng 7 thứ cũng có trong truyền thống nhưng không có cặp nốt cố định; khi đó hãy dùng máy lên dây chromatic. Cẩn thận với ví dụ "dây ngoài E5, dây trong C5" trên vài trang bán đàn: đó không phải quãng 5.
Mẹo
- Trục gỗ giữ bằng ma sát: vừa vặn vừa ấn nhẹ trục vào trong để không bị tuột.
- Dây tơ hoặc nylon lạc dây nhanh hơn dây thép: kiểm tra lại sau vài phút chơi và khi nhiệt độ thay đổi.
- Khi đã chuẩn, dây to hơi mềm tay hơn dây nhỏ; đó là bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Đàn nhị lên dây nốt gì?
Cặp hiện đại là Rê4–La4 (D4–A4): dây trong 293,66 Hz, dây ngoài 440 Hz, cách quãng 5. Theo bài bản còn có Sol4–Rê5, Fa4–Đô5 và Đô4–Sol4.
Đàn cò và đàn nhị có khác nhau không?
Đàn cò, đờn cò là tên gọi ở Nam Bộ của cùng loại đàn hai dây kéo vĩ. Cách làm đàn có thể khác nhau tùy vùng và người thợ.
Bài Bắc, bài Nam có phải lên dây miền Bắc, miền Nam không?
Không. Bắc và Nam là điệu thức: bài Bắc vui, lên G4–D5; bài Nam buồn, lên F4–C5.
Đàn nhị có phải là erhu không?
Cùng họ đàn kéo vĩ hai dây, cấu tạo tương tự và cặp Rê–La giống erhu, nhưng đàn nhị có lịch sử riêng ở Việt Nam. Đừng coi hai nhạc cụ là một.