Lên dây đàn bầu online
Đàn bầu (độc huyền cầm) chỉ có một dây thép. Kiểu quen thuộc khi học và khi dùng máy lên dây là đàn bầu dây Đô: dây buông là C3 = 130,81 Hz, thấp hơn Đô giữa một quãng tám, với cần đàn để yên. Khóa học của Tam Thi Pham (HOOU) và tài liệu của Vancouver Inter-Cultural Orchestra theo hướng dẫn của Khắc Chí đều ghi như vậy.
Đàn bầu dây Đô: dây buông và các âm bồi
Đàn bầu dây Đô: dây buông C3, thấp hơn Đô giữa một quãng tám, với cần đàn để yên. Các vị trí I–VI là âm bồi; tần số bình quân với La4 = 440 Hz.
| Vị trí | Nốt | Tần số (Hz) |
|---|---|---|
| Dây buông | C3 | 130,81 |
| Vị trí I · 1/2 · Đô 1 | C4 | 261,63 |
| Vị trí II · 1/3 · Sol 1 | G4 | 392,00 |
| Vị trí III · 1/4 · Đô 2 | C5 | 523,25 |
| Vị trí IV · 1/5 · Mi 2 | E5 | 659,26 (âm bồi thật ≈ 654,1) |
| Vị trí V · 1/6 · Sol 2 | G5 | 783,99 |
| Vị trí VI · 1/8 · Đô 3 | C6 | 1046,50 |
Tam Thi Pham — Learning Dan Bau, Lesson 1 (Hamburg Open Online University)
Cách sử dụng
- Chạm Bật micro, giữ Dây Đô (C3) hoặc chọn chủ âm của bài.
- Buông tay khỏi cần đàn (vòi): chỉ cần chạm nhẹ là sức căng và cao độ đã đổi.
- Gảy dây buông, không chạm nút nào, rồi vặn khóa đàn ở đầu to tới khi kim về giữa. Luôn lên từ dưới lên tới nốt.
- Kiểm tra bằng âm bồi giữa dây (vị trí I): phải ra C4, cao hơn dây buông đúng một quãng tám.
Trợ giúp và giải thích
Trong truyền thống, dây buông được lên theo chủ âm của bài: bài cung Đô thì dây buông là Đô. Vì vậy trang có thêm Rê (D3), Si (B2), Si♭ (B♭2) và La (A2). Mỗi lựa chọn này chỉ có một nguồn ghi quãng tám, nên Đô vẫn là mặc định. Thấp hơn La thì dây quá chùng, gần như không kêu.
Vị trí các nốt trên đàn bầu dây Đô
Tiếng đàn bầu chủ yếu là âm bồi: cạnh bàn tay phải chạm nhẹ vào nút dây trong khi que gảy gảy dây. Tính từ điểm dây buộc vào cần, các vị trí là I = 1/2 dây (C4), II = 1/3 (G4), III = 1/4 (C5), IV = 1/5 (E5), V = 1/6 (G5) và VI = 1/8 (C6).
Sách Việt Nam gọi các nốt này là Đô 1, Sol 1, Đô 2, Mi 2, Sol 2, Đô 3, tính từ dây buông, nên chúng chỉ trùng C4–C6 khi dây buông là C3. Dây buông lên Rê thì cả dãy thành Rê 1 … Rê 3 (D4–D6). Các điểm này không được đánh dấu sẵn: hãy dùng máy để tìm, rồi đánh dấu chỗ que gảy chạm dây.
Âm bồi không theo hệ bình quân
Âm bồi đi theo chuỗi bồi âm tự nhiên. Sol (1/3 và 1/6) cao hơn khoảng 2 cent, Mi ở vị trí IV thấp hơn E5 bình quân khoảng 14 cent, và nút 1/7 cho một Si♭ thấp khoảng 31 cent nên hầu như không dùng. Vì vậy hãy chỉnh dây theo dây buông hoặc các âm bồi Đô (1/2, 1/4, 1/8), đừng theo Mi.
Các nốt uốn bằng cần đàn, ngón rung, ngón nhấn và hơi Bắc, hơi Nam do người chơi quyết định; máy chỉ là điểm tựa.
Mẹo
- Nếu máy hiện C4 khi bạn gảy dây buông, nó đã bắt âm bồi thứ hai; quan trọng là tên nốt Đô và số cent gần 0.
- Đàn bầu điện: để điện thoại gần loa hoặc ampli và tắt echo, reverb khi lên dây. Đàn mộc thì để điện thoại sát hộp đàn và bầu.
- Đừng lên dây buông thành C4: dây phải căng gấp khoảng bốn lần, cần đàn cứng lại và dễ đứt dây.
Câu hỏi thường gặp
Đàn bầu lên dây nốt gì?
Thường là dây Đô: dây buông C3 (130,81 Hz) với La = 440 Hz, cần đàn để yên. Bài có chủ âm khác thì lên dây buông theo chủ âm đó.
Các nốt trên đàn bầu dây Đô là gì?
Sáu vị trí âm bồi cho C4, G4, C5, E5, G5 và C6 (Đô 1, Sol 1, Đô 2, Mi 2, Sol 2, Đô 3). Các nốt khác có được nhờ uốn cần đàn.
Vì sao Mi trên đàn bầu hơi thấp trên máy lên dây?
Âm bồi thứ năm tự nhiên thấp hơn E5 bình quân khoảng 14 cent. Đó là đặc tính vật lý, không phải đàn lạc dây.
Có thể lên dây đàn bầu bằng điện thoại mà không cần app không?
Được. Mở trang, cho phép micro và gảy dây buông. Âm thanh được phân tích ngay trong trình duyệt.