Lên dây đàn piano online

Bắt đầu từ đâu: La 440, quãng tám bình quân và các quãng tám

Lên dây bắt đầu từ một mốc chuẩn: A4 ở 440 Hz, nốt La nằm ngay bên phải nốt Đô giữa (C4). Khi các dây khác của phím đó đã được chặn lại, dây đầu tiên của A4 được chỉnh theo âm thoa hoặc máy lên dây. Tiếp theo là vùng bình quân (temperament), từ F3 đến F4, nơi 12 nốt của quãng tám giữa được chỉnh lần lượt từng nốt; chính vùng này quyết định hệ bình quân của cả cây đàn.

Khi phần giữa đã xong, thợ lên dây đi lên theo từng quãng tám tới C8 và đi xuống tới A0, so mỗi nốt mới với quãng tám đã chỉnh. Cuối cùng là các đồng âm: phần lớn phím có hai hoặc ba dây, và chúng phải kêu như một dây. Bản đồ được lưu trong trình duyệt này; nút Làm lại từ đầu xóa hết để bắt đầu lượt mới.

Âm trầm, âm cao và đường cong kéo giãn

Dây thép của piano rất cứng, nên các bồi âm của một nốt hơi cao hơn so với bội số chính xác của âm cơ bản: đó là tính không điều hòa (inharmonicity). Ở âm vực trầm, âm cơ bản lại gần như không kêu, nhất là trên piano đứng hoặc qua micro điện thoại. Khi đó công cụ dùng các bồi âm 2, 3, 4 trở lên, tính tính không điều hòa của chính dây đó và vẫn hiện số đo của âm cơ bản, kèm thông tin đã dùng những bồi âm nào.

Vì tính không điều hòa, một cây piano được lên dây tốt có âm cao hơi cao hơn và âm trầm hơi thấp hơn so với hệ bình quân chính xác: đó là kéo giãn (stretch). Đường cong do O. L. Railsback đo năm 1938 cho thấy các lần lên dây thực tế lệch tới khoảng 30 đến 35 cent ở hai đầu bàn phím. Tùy chọn Đường cong kéo giãn dùng một phiên bản thận trọng: −20 cent ở A0, −8 ở A1, −3 ở A2, bằng 0 từ F4 đến A4, +2 ở A5, +6 ở A6, +15 ở A7 và +20 ở C8. Mỗi cây piano có tính không điều hòa riêng, nên hãy coi đường cong này là điểm xuất phát.

Đồng âm, an toàn và khi nào nên gọi thợ

Hai dây của cùng một phím chênh nhau 1 Hz làm âm thanh đập một lần mỗi giây; tiếng phách này là thứ người ta lắng nghe khi chỉnh đồng âm. Ở chế độ Đồng âm, công cụ cho biết âm thanh đã ổn định hay còn phách và ước tính số phách mỗi giây. Cách làm kinh điển là chặn các dây bên cạnh bằng nêm nỉ hoặc nêm cao su, chỉnh một dây theo kim, rồi thả dây kia ra và chỉnh đến khi hết phách.

Xoay chốt mà không có búa lên dây phù hợp và không có kỹ thuật có thể làm trờn chốt, nứt bảng chốt (tấm gỗ giữ các chốt) hoặc đứt dây, sửa rất tốn kém và có thể gây thương tích. Đàn bị thấp nhiều, ví dụ A4 thấp từ 20 cent trở lên so với mục tiêu, cần được nâng cao độ (pitch raise): thợ nâng đàn lên từ từ, qua nhiều lượt, để cao độ giữ được. Trong những trường hợp đó, hãy gọi thợ lên dây piano; công cụ vẫn hữu ích để kiểm tra kết quả.

Mẹo

• Đo trong phòng yên tĩnh và bấm mỗi phím với lực vừa phải, luôn như nhau: bấm quá mạnh làm nốt cao hơn trong những khoảnh khắc đầu.
• Ở âm vực trầm, đưa thiết bị lại gần đàn và để nốt ngân hai giây; việc đo qua bồi âm cần khoảng một phần ba giây âm thanh liên tục.
• Nếu nhóm của bạn dùng 442 Hz, hãy đổi Nốt La chuẩn trước khi bắt đầu; mọi phím sẽ được tính theo nốt La đó. Để nghe nốt La chuẩn, dùng âm chuẩn La 440 Hz.
• Muốn xem tới phần mười cent ở một nốt vùng giữa, mở máy lên dây strobe; muốn nghe mỗi nốt đáng lẽ phải kêu thế nào, dùng đàn piano ảo.