Lên dây đàn tỳ bà online
Đàn tỳ bà Việt Nam có bốn dây buông, gọi theo tên tương đối là Hò – Xang – Xê – Líu. Kiểu lên dây thông dụng hiện nay là Đô3 – Fa3 – Sol3 – Đô4 (C3 F3 G3 C4), từ dây 4 (to và trầm nhất) đến dây 1 (mảnh nhất): quãng 4, quãng 2 trưởng rồi quãng 4, và dây 1 cao hơn dây 4 đúng một quãng tám.
Nốt và tần số bốn dây đàn tỳ bà Việt Nam
Đàn tỳ bà Việt Nam, kiểu thông dụng Đô3 – Fa3 – Sol3 – Đô4: tần số bình quân với La4 = 440 Hz, từ dây 4 (trầm nhất) đến dây 1. Tỳ bà Trung Quốc lên A2 D3 E3 A3.
| Dây | Nốt | Tần số (Hz) |
|---|---|---|
| Dây 4 · Hò | C3 | 130,81 |
| Dây 3 · Xang | F3 | 174,61 |
| Dây 2 · Xê | G3 | 196,00 |
| Dây 1 · Líu | C4 | 261,63 |
Cách sử dụng
- Chạm Bật micro; giữ Chuẩn Việt Nam nếu đàn của bạn là tỳ bà Việt.
- Bắt đầu ở dây 4 (dây to nhất): gảy dây buông bằng miếng gảy, không phi, không rung, và lên tới C3.
- Lên tiếp dây 3 tới F3, dây 2 tới G3 và dây 1 tới C4. Trục gỗ giữ bằng ma sát: vừa vặn vừa ấn nhẹ trục vào trong.
- Kiểm tra lại: dây 3 và dây 2 chỉ cách nhau một cung, còn dây 1 phải cao hơn dây 4 đúng một quãng tám.
Trợ giúp và giải thích
Sách Việt Nam thường viết "Đô – Fa – Sol – Đô1": Đô1 ở đây là Đô giữa (C4), không phải C1. Tỳ bà Trung Quốc (pipa) có cùng hình quãng nhưng thấp hơn một quãng 3 thứ, A2 D3 E3 A3; trang có sẵn kiểu đó cho ai dùng đàn Trung Quốc. Với nhạc cổ truyền, La = 440 Hz chỉ là quy ước: khi hòa đàn, cả nhóm có thể dời toàn bộ cao độ.
Đọc đúng Đô1 và các bảng tần số trên mạng
Trong sách Việt Nam, Đô = c = C3 và Đô1 = c1 = C4, nên "Đô – Fa – Sol – Đô1" và "Đô3 – Fa3 – Sol3 – Đô4" là cùng một kiểu lên dây. Nhiều trang bán đàn chép chung câu "A, d, e, a" với Đô – Fa – Sol – Đô như thể là một; thật ra A D E A là kiểu của tỳ bà Trung Quốc. Bảng "tỳ bà điện" 146,83 / 196 / 246,94 / 329,63 Hz trên Wikipedia tiếng Việt là tần số các dây D3 G3 B3 E4 của guitar, đừng dùng bảng đó.
Kiểu Sol – Đô – Rê – Sol và lên dây theo nhóm
Viện Âm nhạc và Võ Thanh Tùng ghi thêm cách "Sol – Đô1 – Rê1 – Sol1", cùng hình quãng 4 – 2 – 4. Trần Văn Khê ghi cao độ g, c', d', g' (G3 C4 D4 G4), còn tybavietnam.vn gọi Sol2 – Đô3 – Rê3 – Sol3 là hò nhứt. Các nguồn chưa thống nhất quãng tám, nên trang không đặt sẵn kiểu này; nếu thầy bạn dùng nó, hãy chọn nốt bằng máy lên dây chromatic.
Khi chơi đờn ca tài tử hay ca Huế cùng đàn tranh, đàn kìm, đàn cò hoặc người hát, có thể lên theo cao độ của nhóm, miễn giữ đúng quãng 4 – 2 – 4.
Mẹo
- Dây nylon mới giãn nhiều: lên lại vài lần trong mấy ngày đầu và luôn đi từ dưới lên tới nốt.
- Chỉ đo dây buông: phím tỳ bà Việt ít, không chia đều theo nửa cung, và ngón nhấn cố ý làm nốt cao lên.
- Dây 4 (130,81 Hz) khá nhỏ tiếng với micro laptop: đưa điện thoại lại gần mặt đàn, gần ngựa, trong phòng yên tĩnh.
Câu hỏi thường gặp
Đàn tỳ bà Việt Nam lên dây nốt gì?
Từ dây 4 đến dây 1: Đô3 Fa3 Sol3 Đô4 (C3 F3 G3 C4), tức 130,81 / 174,61 / 196,00 / 261,63 Hz với La = 440 Hz.
Tỳ bà Việt Nam có lên dây A D E A không?
Đó không phải kiểu chuẩn. A2 D3 E3 A3 là cách lên dây phổ biến của tỳ bà (pipa) Trung Quốc hiện đại; tỳ bà Việt cùng hình quãng nhưng ở Đô – Fa – Sol – Đô.
Đàn tỳ bà có mấy dây, dây nào là dây 1?
Bốn dây. Dây 1 là dây mảnh và cao nhất (C4), dây 4 là dây to và trầm nhất (C3).
Lên dây tỳ bà bằng điện thoại có cần cài app không?
Không. Trang chạy trong trình duyệt, chỉ cần cho phép micro; âm thanh được phân tích ngay trên máy.