Chỉnh octave đàn guitar và bass
Đàn guitar của bạn lên dây buông thì chuẩn, nhưng hợp âm ở giữa cần đàn lại nghe phô? Đó là lỗi octave (tiếng Anh là intonation): nốt ở ngăn 12 phải cao hơn đúng một quãng tám so với dây buông, và khi đoạn dây giữa lược đàn (nut) và ngựa đàn (saddle) quá dài hay quá ngắn, nốt sẽ bị cao hoặc thấp. Công cụ này đo chênh lệch đó qua micro, từng dây một, cho biết mỗi dây lệch bao nhiêu cent và ngựa đàn cần dời về phía nào.
Cách sử dụng
- Chọn nhạc cụ và kiểu lên dây, bật micro và đặt thiết bị gần lỗ thoát âm của đàn hoặc gần ampli, không có tiếng ồn xung quanh.
- Bước 1: chơi dây buông được chỉ định và để ngân. Nếu dây lệch quá 3 cent so với mục tiêu, công cụ sẽ yêu cầu lên dây trước (liên kết dẫn tới máy lên dây); octave chỉ có ý nghĩa khi dây buông đã chuẩn.
- Bước 2 (tùy chọn): chơi bồi âm ở ngăn 12, đặt nhẹ ngón tay ngay trên phím đàn mà không bấm xuống. Nó dùng làm mốc: nếu bồi âm khớp mà nốt bấm thì không, vấn đề nằm ở độ cao dây hoặc lực ngón tay, không phải ở ngựa đàn.
- Bước 3: bấm dây ở ngăn 12 với lực bình thường khi chơi rồi gảy. Độ lệch hiện trong bảng: xanh khi tới 2 cent, vàng tới 5, đỏ khi lớn hơn, kèm hướng dẫn điều chỉnh bên cạnh.
- Lặp lại với các dây khác (công cụ tự chuyển sang dây kế tiếp). Dùng Đo lại dây này sau khi chỉnh ngựa đàn và Xóa hết để bắt đầu lại; kết quả gần nhất được lưu trên thiết bị.
Trợ giúp và giải thích
Công cụ dùng được với guitar thùng và guitar điện 6 dây (chuẩn, drop D và hạ nửa cung), bass 4 hoặc 5 dây và ukulele (G cao, low G và baritone). Mỗi lần đo đòi hỏi nốt ổn định trong nửa giây và lấy trung bình mười phép đo, nên kết quả không phụ thuộc vào cú gảy. Không có gì bị ghi âm hay gửi đi: âm thanh được phân tích trên thiết bị của bạn.
Ngăn 12 bị cao hay thấp: phải làm gì
Quy tắc chỉ có một: nếu nốt bấm ở ngăn 12 bị cao (độ lệch dương), dây đang quá ngắn và ngựa đàn cần lùi về sau, ra xa lược đàn, để kéo dài đoạn dây rung. Nếu bị thấp (độ lệch âm), dây đang quá dài và ngựa đàn cần đẩy lên trước, về phía lược đàn. Mỗi lần chỉ dời một chút, lên lại dây buông rồi đo lại: mỗi lần chỉnh cũng làm thay đổi cao độ của dây buông.
Trên guitar điện và bass điện, mỗi dây có một con ngựa nhỏ riêng trên cầu đàn, được dời bằng một con ốc ở phía sau: vặn chặt ốc kéo con ngựa lùi lại (dây dài hơn, dùng khi ngăn 12 bị cao), nới ốc thì đưa nó lên trước. Trên guitar dây nylon hay dây sắt, ngựa đàn là một thanh liền bằng xương hoặc nhựa; việc chỉnh do thợ làm đàn thực hiện, bằng cách mài cạnh trước hoặc cạnh sau của ngựa đàn (hoặc thay bằng loại bù octave) cho từng dây. Công cụ cho biết chính xác dây nào cần chỉnh và chỉnh bao nhiêu.
Vì sao octave bị lệch
Khi bạn bấm một dây, dây bị kéo căng thêm một chút và cao lên; dây càng to và càng cao so với phím đàn thì càng cao lên nhiều. Đó là lý do ngựa đàn guitar điện nằm chéo và ngựa đàn guitar thùng được làm bù. Dây cũ, đổi cỡ dây, đổi kiểu lên dây (drop D, hạ nửa cung) và thay đổi độ cao dây (action) đều làm thay đổi octave, nên mỗi lần thay bộ dây mới đều nên đo lại.
Lệch vài cent là bình thường, nhất là trên guitar dây nylon và ukulele, nơi lực bấm ảnh hưởng nhiều hơn. Dưới 2 cent thì không ai nhận ra; từ 2 đến 5 cent, tai đã luyện sẽ nghe ra ở các hợp âm vùng cao; trên 5 cent thì hợp âm ở giữa cần đàn nghe phô dù dây buông đã chuẩn hoàn toàn.
Mẹo
- Bấm nốt ở ngăn 12 với đúng lực bạn dùng khi chơi: bấm quá mạnh làm nốt bị cao và đánh lừa phép đo.
- Chơi không rung (vibrato) và để dây ngân sạch; kết quả chỉ được nhận sau nửa giây ổn định.
- Với bass, gảy bằng ngón tay ở gần cầu đàn, đừng gảy quá mạnh: các dây trầm cần một chút thời gian để nốt ổn định.
- Hãy dùng dây mới và đã được kéo giãn trước khi đo; dây cũ bị sai tiếng và cho octave sai dù chỉnh thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Chỉnh octave đàn guitar là gì?
Là điều chỉnh chiều dài rung của từng dây, qua ngựa đàn, để nốt bấm ở ngăn 12 cao hơn đúng một quãng tám so với dây buông. Khi octave đúng, đàn chuẩn trên khắp cần đàn, không chỉ ở dây buông.
Ngăn 12 bị cao: ngựa đàn dời về đâu?
Lùi về sau, ra xa lược đàn, để dây dài hơn. Trên guitar điện, vặn chặt ốc của con ngựa ở dây đó; trên guitar thùng, thợ làm đàn mài cạnh trước của ngựa đàn. Nếu bị thấp thì ngược lại: đẩy ngựa đàn lên trước.
Có cần bồi âm ở ngăn 12 không?
Không, bước này là tùy chọn. Nó giúp khoanh vùng lỗi: bồi âm không phụ thuộc lực ngón tay, nên nếu bồi âm khớp với dây buông mà nốt bấm thì không, lỗi đến từ độ cao dây hoặc lực bấm của bạn.
Lệch bao nhiêu thì chấp nhận được?
Tới 2 cent hiện màu xanh và không nghe ra. Tới 5 cent là màu vàng: chấp nhận được với guitar dây nylon và ukulele, nhưng với guitar điện thì nên chỉnh. Trên 5 cent là màu đỏ: hợp âm ở giữa cần đàn sẽ nghe phô.
Có dùng được cho bass và ukulele không?
Được: bass 4 và 5 dây (chuẩn và drop D) và ukulele G cao, low G và baritone. Với bass, công cụ chấp nhận tín hiệu yếu hơn một chút và chờ nốt ổn định rồi mới đo.
Vì sao công cụ báo đó không phải nốt ở ngăn 12?
Vì kết quả đo lệch hơn 200 cent so với nốt mong đợi: bạn lại chơi dây buông, chơi nhầm dây khác, hoặc micro bắt phải bồi âm. Hãy chơi đúng nốt được yêu cầu và giữ cho tới khi thanh tiến trình đầy.
Âm thanh có bị gửi đi đâu không?
Không. Việc nhận diện cao độ chạy trong trình duyệt, trên thiết bị của bạn; không có gì bị ghi âm hay gửi đi. Kết quả chỉ lưu trong trình duyệt của bạn, và nếu muốn, bạn có thể chia sẻ một liên kết kèm bản tóm tắt.