Custom tuning guitar: lên dây theo ý bạn

Lên dây thay thế (alternate tuning) là gì

Lên dây thay thế là bất kỳ cách lên dây nào khác với kiểu chuẩn của nhạc cụ. Trên guitar, kiểu chuẩn là E A D G B E, từ dây 6 đến dây 1. Khi bạn đổi một hay nhiều dây, các hợp âm phải bấm theo thế khác, có thêm dây buông ngân cùng giai điệu, và một số hợp âm chỉ cần một ngón. Rất nhiều bài nổi tiếng được sáng tác theo cách này, và chỉ với đúng kiểu lên dây gốc thì cây đàn của bạn mới nghe giống bản thu.

Có ba họ lớn. Lên dây mở (open tuning) tạo thành một hợp âm trưởng khi gảy các dây buông, rất hợp để chơi slide và cho người đánh bass bằng ngón cái. Lên dây drop chỉ hạ dây trầm nhất, thường là một cung, để power chord nằm gọn dưới một ngón tay. Còn lên dây hạ tông hạ tất cả các dây như nhau, nửa cung hoặc một cung, để hợp với giọng trầm hơn hoặc cho dây mềm tay hơn.

Những kiểu lên dây thay thế nổi tiếng để bắt đầu

Một số kiểu đã có máy lên dây riêng trên trang này. Drop D (D A D G B E) là cửa ngõ của rock và metal; Drop C hạ tất cả xuống thêm một cung. Open G (D G D G B D) là kiểu lên dây của blues slide và rất nhiều riff của Rolling Stones; Open D (D A D F♯ A D) là họ hàng của nó, trầm hơn. DADGAD là âm thanh của nhạc Celtic và guitar fingerstyle. Để hát thoải mái hơn, có hạ nửa cung (E♭ standard) và hạ 1 cung (D standard).

Ngoài guitar 6 dây còn nhiều hơn nữa: kiểu Nashville thay bốn dây trầm bằng dây mảnh cao hơn một quãng tám, giống các dây quãng tám của guitar 12 dây; người chơi slack key ở Hawaii dùng các kiểu lên dây mở như Taro Patch (D G D G B D) và G Wahine; ukulele có phiên bản Low G với dây 4 trầm; còn viola caipira của Brazil có hàng chục kiểu như Cebolão và Rio Abaixo. Guitar phím lõm trong cải lương cũng có kiểu lên dây riêng (như dây Lai): chọn Guitar, chỉnh từng dây theo kiểu bạn dùng rồi lưu lại. Tất cả các kiểu có sẵn nằm trong Bắt đầu từ kiểu có sẵn: chọn một kiểu và đổi bất cứ chỗ nào bạn muốn.

Cẩn thận với lực căng của dây

Lực căng của dây tăng theo bình phương tần số. Nâng một dây lên nửa cung làm tăng lực căng khoảng 12%; nâng một cung, khoảng 26%. Một hai dây được nâng một cung thường vẫn chịu được; nâng nhiều dây, hoặc nâng cao hơn thế, sẽ gây áp lực lên cần đàn và mặt đàn và có thể làm đứt dây. Vì vậy máy hiện cảnh báo khi có dây cao hơn kiểu chuẩn của nhạc cụ quá 2 nửa cung. Muốn chơi cao hơn mà không phải kéo căng dây, hãy dùng capo: công cụ tính capo cho biết nên kẹp ở ngăn nào.

Hạ quá thấp cũng có giới hạn: dây quá chùng sẽ rung lắc, chạm vào phím đàn (rè phím) và lệch tông chỉ với một lực tay nhỏ. Những kiểu lên dây rất trầm, như baritone hay Drop B, nên dùng dây to hơn. Và mỗi khi đổi nhiều dây cùng lúc, hãy lên lại toàn bộ hai ba lượt: cần đàn cần thời gian quen với lực căng mới, và những dây lên đầu tiên sẽ hơi lệch đi.

Mẹo

• Luôn lên dây từ dưới lên tới nốt: nếu dây đã vượt quá, nới xuống thấp hơn nốt rồi vặn lên lại. Như vậy khóa đàn ăn chặt hơn và dây giữ tông lâu hơn.
• Muốn mò một kiểu lên dây bằng tai, hãy bắt đầu từ kiểu chuẩn, chơi theo bài hát và đổi từng dây một bằng − và + cho đến khi hợp âm nghe giống bản thu. Sau đó lưu lại với một cái tên.
• Link lưu các nốt ngay trong địa chỉ trang: hãy đánh dấu trang trong trình duyệt hoặc ghim vào nhóm chat Zalo, Messenger để mở kiểu lên dây khi đi tập.
• Với dây trầm, đôi khi micro bắt nhầm quãng tám phía trên. Nếu số đo nhảy lung tung, chạm vào thẻ của dây để khóa máy vào dây đó, giống như trên một máy lên dây guitar thông thường.