Hợp âm trong giọng trưởng và thứ
Hợp âm trong giọng là nhóm hợp âm sinh ra từ một gam: trên mỗi nốt, bạn chồng các quãng 3 lên nhau và chỉ dùng nốt của gam đó. Ở giọng trưởng, khuôn mẫu luôn là trưởng, thứ, thứ, trưởng, trưởng, thứ và giảm; vì vậy các hợp âm trong giọng C trưởng là C, Dm, Em, F, G, Am và B°. Biết hợp âm trong giọng là lối tắt để mò hợp âm bằng tai và tự dựng vòng hợp âm.
Cách sử dụng
- Chọn Giọng (C, G, D, Am...) và Điệu thức: trưởng, thứ tự nhiên, thứ hòa thanh hoặc thứ giai điệu.
- Chọn nhạc cụ: guitar, cavaquinho, ukulele hoặc piano. Mỗi hợp âm có hình thế bấm; chấm màu tím đánh dấu nốt gốc của hợp âm.
- Chạm vào hợp âm để nghe. Nút ↻ hiện một thế bấm khác của cùng hợp âm trên cần đàn.
- Hợp âm bảy đổi các hợp âm thành hợp âm bốn nốt: ở giọng C là C7M (Cmaj7), Dm7, Em7, F7M (Fmaj7), G7, Am7 và Bm7(♭5).
- Phát gam phát gam của giọng; Phát cả 7 hợp âm phát trọn bộ, từ bậc I lên bậc vii rồi trở về I.
- Bên dưới các hợp âm là bảng đủ 12 giọng trưởng và thứ. Chạm vào hợp âm đầu tiên của một hàng để mở giọng đó.
Trợ giúp và giải thích
Chọn giọng và điệu thức, công cụ sẽ dựng bảy hợp âm dạng hợp âm ba và hợp âm bảy, kèm bậc, chức năng, ký hiệu, tên đầy đủ và thế bấm trên nhạc cụ. Chạm vào hợp âm để nghe. Muốn mở thẳng một giọng, dùng địa chỉ có ?tom=, như /vi/hop-am-trong-giong/?tom=G hoặc ?tom=Am.
Bậc và chức năng: chủ, hạ át và át
Mỗi hợp âm được gọi theo bậc, viết bằng số La Mã: chữ hoa cho hợp âm trưởng (I, IV, V), chữ thường cho hợp âm thứ (ii, iii, vi) và thêm ° cho hợp âm giảm (vii°). Các bậc chia thành ba chức năng. Nhóm chủ (I, iii, vi) cho cảm giác yên nghỉ; nhóm hạ át (ii, IV) rời xa chỗ nghỉ; nhóm át (V, vii°) tạo căng thẳng, đòi quay về hợp âm chủ.
Vì thế vòng hợp âm phổ biến nhất trong nhạc đại chúng là I–IV–V–I (C, F, G, C), còn ii–V–I (Dm7, G7, Cmaj7) là xương sống của jazz và bossa nova. Các hợp âm cùng chức năng có thể thay chỗ cho nhau: thay vì C, hãy thử Am.
Giọng thứ: tự nhiên, hòa thanh và giai điệu
Giọng thứ tự nhiên dùng đúng các hợp âm của giọng trưởng song song, bắt đầu từ bậc vi: A thứ dùng Am, B°, C, Dm, Em, F và G. Vì hợp âm v thứ (Em) kéo về chủ âm khá yếu, bài hát ở giọng thứ gần như luôn dùng hợp âm V trưởng của gam thứ hòa thanh (bậc bảy nâng lên nửa cung): E hoặc E7 ở giọng A thứ.
Ở giọng thứ hòa thanh, các hợp âm là Am, B°, C5+, Dm, E, F và G♯°; ở giọng thứ giai điệu là Am, Bm, C5+, D, E, F♯° và G♯°. Trong thực tế, bài hát ở giọng thứ trộn lẫn cả ba.
Cách ký hiệu hợp âm ở đây
Công cụ dùng kiểu ký hiệu của sách hợp âm Brazil. Hợp âm bảy trưởng viết là 7M (C7M chính là Cmaj7 hay CΔ7), hợp âm bảy thứ là m7 (Dm7) và hợp âm bảy át là 7 (G7). Hợp âm nửa giảm viết là m7(♭5), như Bm7(♭5), mà trên các trang hợp âm tiếng Việt bạn hay thấy là Bm7b5 hoặc Bø. Hợp âm ba giảm là B° (Bdim) và hợp âm ba tăng là C5+ (Caug hoặc C+).
Mẹo
- Để mò hợp âm một bài hát bằng tai, hãy đoán giọng từ hợp âm kết bài rồi thử các hợp âm trong giọng đó.
- Để đổi tông một bài hát, thay mỗi hợp âm bằng hợp âm cùng bậc ở giọng mới: bậc IV của C (F) thành bậc IV của G (C). Vòng quãng 5 cho thấy điều này khi bạn xoay vòng tròn.
- Trên guitar, các giọng dễ bắt đầu nhất là G, C, D, A và E, gần như không cần bấm chặn. Trên ukulele, hãy bắt đầu với C và G.
- Nếu giọng gốc không hợp với giọng hát của bạn, hãy chuyển sang một giọng gần đó và dùng các hợp âm cùng bậc ở giọng mới.
Câu hỏi thường gặp
Hợp âm trong giọng là gì?
Là bảy hợp âm dựng từ các nốt của một gam, mỗi bậc một hợp âm. Ở giọng trưởng, khuôn mẫu luôn là trưởng, thứ, thứ, trưởng, trưởng, thứ và giảm.
Tông C có những hợp âm nào?
Dạng hợp âm ba: C, Dm, Em, F, G, Am và B°. Dạng hợp âm bảy: Cmaj7, Dm7, Em7, Fmaj7, G7, Am7 và Bm7♭5 (trong công cụ viết là C7M, F7M và Bm7(♭5)).
Tông G có những hợp âm nào?
G, Am, Bm, C, D, Em và F♯°. Dạng hợp âm bảy: Gmaj7, Am7, Bm7, Cmaj7, D7, Em7 và F♯m7♭5. Gam G trưởng có một dấu thăng là F♯.
Giọng A thứ (Am) có những hợp âm nào?
Ở giọng thứ tự nhiên: Am, B°, C, Dm, Em, F và G, giống hệt các hợp âm của C trưởng. Trong thực tế, hợp âm át thường là E hoặc E7, mượn từ giọng thứ hòa thanh.
Làm sao tìm hợp âm trong giọng của bất kỳ tông nào?
Viết ra gam của giọng rồi áp khuôn mẫu. Trưởng: I, ii, iii, IV, V, vi, vii°. Thứ tự nhiên: i, ii°, III, iv, v, VI, VII. Các bảng trên trang này có sẵn đủ 12 giọng.
Hợp âm ba và hợp âm bảy khác nhau thế nào?
Hợp âm ba có ba nốt (nốt gốc, quãng 3 và quãng 5), như C. Hợp âm bảy thêm nốt quãng 7, như Cmaj7 hay G7, nghe đầy đặn hơn; kiểu hợp âm này rất phổ biến trong jazz, soul, bossa nova và ballad.
Chủ, hạ át và át là gì?
Đó là chức năng của các hợp âm trong giọng. Chủ là chỗ yên nghỉ (I, iii, vi), hạ át chuẩn bị (ii, IV) và át tạo căng thẳng đòi quay về chủ (V, vii°).